خواهم كرد . خودش را قسمى كنار كشيده است كه گويا ابدا در عربستان نبوده است .
خدا شاهد است از من پول مىگرفت كه رحيم كنكن « 85 » و سيد جواد آنطور پول نمىگيرند . اگر پول هراتى به او مىدادم ، مىرفت در گوشه [ اى ] مىنشست پيش آفتاب گرم ، سرش را روى زانو مىگذاشت كه ، خانهام خراب شد ، هرچه زحمت كشيدم امروز به هدر مىرود و تمام مخارج دولت را آب مىبرد . بارى ، كار دنيا مأخذ و ميزان و قانون ندارد ؛ آنكه برد و خورد و آنكه جان داد و مرد ، حالش يكسان است ، بلكه نبرده نخورده بدتر است . اگرچه بينى بين الله پدرشان پيش چشمشان آمد و زحمتى كشيدند تمام آن اجزاء كه در قوهء احدى نبود ، ولى نسبت به ماها همه ، حاجى معمارباشى و حاجى محمد دامادش حظ و بهره بردند . در باب سند تعمير عمارت ميرزا جواد خان آنچه به نظر من مىآيد ، آن صورت برآورد را من به تهران فرستادم و برطبق آن حكم صادر شد ؛ خلاصه اين سفر فرستادن او را موقوف كردم ، مىفرستم . در ثانى سندى از مشار اليه بدست بياورم و بفرستم . در مسائل راجعه به ميرزا جواد خان ، چون جناب دبير الملك قلبا مساعدت و همراهى دارد ، به سهولت سند بدست مىآيد .
پيوست چهارم
فرزندى رضا قلى خان خزانه ، از كل ماليات عربستان تا آخر برج جوزاى آتيه ، بيست و يك هزار تومان طلب دارد و تقريبا قسطى دو هزار تومان ، چيزى كمتر مىشود . تا آخر برج ميزان چهار قسط را از قرار دو هزار تومان كه هشت هزار تومان مىشود ، من دادهام . از اول برج عقرب الى آخر جوزاى آتيه ، برفرض در ولايت خرجى هم اتفاق بيفتد ، در هشت قسط قريب 13 هزار تومان طلب ديوان از كل عربستان است و من در بختيارى فقط بيست و نه هزار و پانصد و هشتاد تومان طلب دارم و در كل معاملهء عربستان موافق معمول ولايت و قسطبندى عادله ، دو ثلث از ماليات در محل است . اين ايمان عربستانى است كه مثل مرحوم احتشام الدوله و حشمت الدوله آخر سال ، سى و چهل باقى قلمداد مىكردند و ساير حكام پنجاه و شصت . گمان ندارم انصاف و رأفت حضرت اشرف در حق مثل من كه چنين خدمت كرده باشم ، اقتضاى بىمرحمتى كند . حسابم هم ابدا با ديوان اختلافى ندارد . نهايت ، بعضى اسناد از قبيل مواجب كارگزارى و مواجب اول سال ميرزا كاظم خان و سيورسات عرض راه اين دو فوج مرخص ، از قلم افتاده است .
تمام اينها را كه حساب كنى ، پنج الى شش هزار تومان زيادتر نمىشود ؛ اين هم قابل اين سختگيرىها نيست . تمام تفصيلات را به حضور مباركشان تلگراف عرض كردم ، مطلع مىشوى . در مسئلهء مزرعهء شليلى « 86 » ، مجددا آقا سيد على حكم تلگرافى صادر كرده است ؛ گويا تفصيل و حقيقت امر را فرصت نكردهاى كه به عرض برسانى ، و الا چنين
هامش
( 85 ) - ر . ك . روزنامهء خاطرات اعتماد السلطنه ، ذيل تاريخ جمعه 14 جمادى الثانيهء سنهء 1306 قمرى .
( 86 ) - شليلى نام دهى از دهستان ميانآب بخش مركزى شهرستان شوشتر است .