سهشنبه 29 صفر 1308 قمرى
هو فرزند مكرم من كاغذهاى 15 صفر ، 26 رسيد . از صحت مزاج شما و پيشرفت كار حساب و اسناد خرج مسرور شدم . آنچه را از اخبار كه شما فرصت نگارش نكرده بوديد ، محمدت امراء العظام ساعد السلطنه به انضمام راپرت عرايض حضورى خودش نوشته بود . از بابت مسافرين مغرب « 77 » تا هذه الساعه خبر صحيح از ورودشان ندارم ، جز آنكه حاجى درويش على به معز السلطنه و خودشان هم به آقا محمد جواد تلگرافى از بغداد زده بودند كه 9 صفر به طرف زيارت رفتهاند . ديگر خبر تفصيلى ندارم كه ابتدا در كدام طرف رفتند و به كجا منتهى مىشود . آنقدر ايشان را به قاعده مىدانم كه اربعين را در كربلا خواهند بود . در اين صورت سوم و چهارم به صاحبقرانى مىآيند و براى نه و ده بايد شوشتر برسند . آن ساعتى كه مقدر است آب و نان اين نقطه را بخورند ، دقيقهاى پس و پيش نخواهد شد ، سعى بىحاصل است . از وضع حركت آنها هم تا وصول اين پست كه خودشان لختى را نوشته بودند ، ابدا اطلاعى نداشتم ؛ هرچه پيش آمده است خوب است . از مسافرين مشرق به واسطهء اغتشاش راه خراسان مشوشم « 78 » .
اگرچه ابو القاسم نوشته بود همراه اردوى نواب عليه امينه اقدس مىآيند ، ولى به واسطهء نداشتن چادر ، مشكل مىدانم قبول ذلت و خفت را اختيار نكنند ؛ مخصوصا در سفر كربلا از نبودن چادر خيلى به آنها صعب گذشته بود . حكايتها داشتند و شكايتها ، من عهد كرده بودم و خودشان هم قرار داده بودند كه هرگز سفر بدون چادر نكنند .
خدا كند كه در ارض اقدس چادرى خريده باشند .
بعد از اينكه خبر حركت اردو را از ارض اقدس مطلع شديد ، به هروسيله هست تلگرافا كسب اطلاعى از حالشان بكنيد و به من خبر بدهيد ؛ بسيار نگران اين مطلب هستم . البته تا ورودشان عبد الحسين خان هم گندمشان را فرستاده به انضمام روغن .
ديگر در هذه السنه حسين « 79 » و مهدى « 80 » آنجا نيستند كه سهم روغن ببرند ، لهذا جداگانه بر حاضرين تقسيم جديدى كردند . البته خبر داريد كه در هندوستان و اين صفحات انگليسها ، طلا و مسكوكات طلا را در ظرف چهار ماه چقدر تنزل دادند . طلا دو مثقال و نيم 18 روپيه ، ليرهء عثمانى عددى 10 روپيه 8 آنه ، ليره انگليسى عددى 12
هامش
( 77 ) - مقصود اهل اندرون حسين قلى خان است كه در آن زمان عدهاى براى زيارت به مشهد و عدهاى به بقاع متبركهء واقع در خاك عراق رفته بودند .
( 78 ) - محمد حسن خان اعتماد السلطنه در تاريخ دوشنبه 7 صفر 1308 قمرى ، مىنويسد : « . . . تركمانهاى يموت رعيت ايران به رسم سابق يعنى رسم ده سال پيش كه به زوار حمله مىبردند و اسير مىكردند ، باز حمله به زوار برده جمعى را كشته و جمعى را اسير نمودهاند . . . » . ر . ك . اعتماد السلطنه ، محمد حسن خان .
روزنامه خاطرات اعتماد السلطنه : 820 .
( 79 ) - مقصود پسر حسين قلى خان است .
( 80 ) - مقصود پسر سعد الملك است .