باقى باشد به او راجع نمىشود ، محرك پدرش شد كه مجددا به سفارت انگليس نوشته بدهد كه سعد الملك تا پنج سال از خدمات دولتى معاف خواهد بود . بعد از دادن اين نوشته ، وزارت گمركخانهها را متصرف شد . مسيونوز بلژيكى را هم كه براى ترتيب كار گمرك آورده بودند ، بيكار ماند . بيگلربيگى به شركت معير الملك در كليهء كار گمرك رياست داشت .
بعد از عزل امين الدوله ، بيگلربيگى صد و پنجاه هزار تومان ديگر به گمركها افزود . در آن تعيين وزرائى كه به صوابديد من شده بود ، او هم وزير گمركخانهها شد ؛ و از اين قرار هم به وزراى ديگر تعارف استمرارى قرار داد : عين الدوله دوازده هزار تومان به صيغهء مواجب برد ، حكيم الملك ده هزار تومان ، امير بهادر و حاجب الدوله شش هزار تومان ، مشير الدوله شيخ محسن خان شش هزار تومان ، سلطان على خان وزير بقايا دو هزار تومان . در اين بين ، در دوازدهم ربيع الاول امين السلطان از قم احضار و وارد دار الخلافه شد . بنا به عداوت ايام معزولى و سعايت امين الملك ، در صدد عزل بيگلربيگى برآمدند . به توسط معاون الدوله ، قوام الدوله مدعى گمرك شد و گمركها را در صد و پنجاه هزار تومان اضافه ، به شركت مرتضى قلى خان صنيع الدوله كه پسر مخبر الدولهء بزرگ و برادر حسن على خان مخبر الدوله وزير تلگراف بود و شركت معير الملك ، اثلاثا قبول و تقسيم كردند . ميزان كليهء گمركها به سه كرور رسيد . بعد از يك سال كه عمل گمركها كليتا محول به مسيونوز شد ، قوام الدوله صد هزار تومان طلب داشت ؛ ديوان نمىخواست بدهد . وقتىكه استقراض بيست و چهار كرورى را كردند ، قوام الدوله در منزل صدر اعظم بستى شد و هشتاد هزار تومان از بابت طلب گرفت .
در آن موقع كه لايحه بر ضد و معايب صدر اعظم نشر مىكردند ، اغلب رجال و وزرا همرأى بودند ، جز مشير الدوله و سپهسالار . بعضى به تولاى امين الدوله ، جمعى به خيال آنكه عين الدوله صدر اعظم شود ، پارهاى هم فقط از بغض صدر اعظم ، و معدودى هم به تمناى آنكه حكيم الملك به آن مقام نائل شود . از جملهء آن اشخاص ، مهدى خان وزير همايون بود . آلت كار طبع و نشر را شيخ عبد العلى هراتى كه از فدوىهاى امين الدوله و پسر عبد الله خان كشيكچى باشى موقر السلطنه و داماد شاه بود ، قرار داده بودند . بعد تعريف مىكنم به چه وسيله معلوم شد . در ماه جمادى الاولى ، فرستادند موقر السلطنه را در شهر گرفتند و آوردند . رفقاى او كه معلوم شد ، دختر حضرت عليا را از خانهء او آوردند به حرم خودش و محبوسا فرستادند در آذربايجان حبس باشد .
قوام الدوله را هم سلطان على خان رفت از منزلش به بهانهء آنكه مىخواهم حساب گمرك را بنويسم ، آورد نياوران بدست حاجب الدوله سپرد و زنجيرش كردند . هشتاد هزار تومانى كه در آن موقع دو سال قبل گرفته بود ، مطالبه كردند . قدرى سختى كرد .
قاطر برهنه سوار كردند ، با زنجير آوردند به شهر و صد هزار تومان حكما گرفته شد ؛ يعنى ، هشتاد براى دولت ، ده هزار تومان هم خدمتانهء حاجب الدوله ، ده هم تعارف صدر اعظم و حكيم الملك . شبانه رفتند وزير همايون را گرفتند با ابو القاسم خان برادر
خاطرات و اسناد حسين قلى خان نظام السلطنه مافي ( فارسى ) — صفحة 295
مساهمون: حسين قلى خان نظام السلطنه مافى
ص٢٩٥