صدر اعظم هم اصلاحى كردهام و طلب خودم را از ديوان گرفتهام . به هرحال از حركت از كنار ارس ، حكيم الملك و اتباع او در خلوت بناى سعايت از من گذاشتند . صدر اعظم هم خوشوقت بود كه بدست مخالفين او كه سابق با من متحد بودند ، اسباب خرابى كار من فراهم مىشود . من بعد از مراجعت از ارس كه بيست و يكم محرم بود ، الى غرهء رجب مبتلاى كار نان شهر و سيورسات اردو و دفع افساد مردم بودم .
در اين شش ماه امتداد سفر ، تلگرافاتى و دستخطهائى كه مىرسيد ، به همه كس از وليعهد و اهل اردو بود ، سواى من . حال آنكه مرا مبتلاى به رساندن سيورسات هفت هزار مال و چهار هزار نفر آدم از حرمخانه و فراشخانه و عملهء دواب و اصطبل و بقيهء عملجات خلوت كرده بودند ، و با آن قحط خروارى چهل تومان گندم و بيست تومان جو و چهار تومان كاه ، بايد روز به روز اداره كنم . از غرايب عقل معاش اعليحضرت اين بود كه به اعتقاد اين كه آذربايجان خانهء من است ، تمام همراهان را با وجودى كه هريك مقررى و مخارج دولتى داشتند ، مهمان كرده بود . حالت زن و خواجه و اهل حرم هم در توقعات معلوم است . همچنين به واسطهء سابقه با اهالى ، هريك از اعلى و ادنى در امور اتفاقيه واسطهء يك كارى بودند كه اگر مىپذيرفتم ، منافى نظم و هرگاه رد مىكردم ، اسباب ملالت . فقط به من تلگراف مىشد كه ، وجهى از قبيل نذورات به فلان سيد و فلان پيرزن يا انعام به ملتزمين اردو بده ؛ مثل آنكه وجه نقدى از اين استقراض نزد تحويلدارى گذاشته باشند . تقريبا ده هزار تومان از اينگونه حوالجات هم فرمودند .
من ملتفت بودم كه حالت اعليحضرت را نسبت به من تغيير دادهاند .
بازگشت از سفر فرنگ
براى غرهء رجب كه بناى ورود به سرحد شد ، باز تلگرافى به وليعهد شده بود كه ، ما فلان روز وارد مىشويم ، بايد در ورود به سرحد ، مأمورين روسى را شام بدهيم . در ميزى كه سى نفر از صاحب منصبهاى آنها باشد ، اقلا سى نفر هم از خودمان حضور دارند . معلوم است مهمانى فرنگى از اسباب ميز و خوراك ، در سرحد كه ابدا آبادى نيست ، چه حالت دارد .
مجد الملك كه پيشخدمت باشى وليعهد و رئيس تذكره بود ، داوطلب شد در سه هزار تومان اين مهمانى را مقاطعه كند . يك هزار و پانصد تومان من دادم و يك هزار و پانصد تومان وليعهد . رفت تفليس و از آنجا ميز و صندلى و اسباب چراغ و لوازم غذا و مشروبات را تهيه كرد . بهطور تحقيق ، يك هزار و پانصد تومان هم از كيسه متضرر شد . ما هم سه روز قبل وارد شديم و ترتيب چادر و مجلس و اسباب را داديم . نسبت به حالت ايران ، خيلى باشكوه و منظم شاه وارد شد و شب بناى مهمانى بود . آن شب يك باران شديد شروع كرد كه نظير روز و شب حركت ، از شدت باران و چكهء سقف چادر ، آن همه زحمت به هدر رفت و به هيچكس خوش نگذشت . فردا را بناى حركت از آنجا بود . به صاحب منصبان روسى امتيازات معموله داده شد . شاه حركت كرد . من از ساعت