تخطي إلى المحتوى الرئيسي

خاطرات و اسناد حسين قلى خان نظام السلطنه مافي ( فارسى ) — صفحة 252

مساهمون:

ص٢٥٢
به جبران خيانت‌هاى سابق نسبت به امين السلطان ، اين اوقات محرم بست و بند مشير الدوله و حكيم بود ، حكم را برداشت و به چاپارى رفت . روز چهارم ، يك ساعت بعد از ظهر 23 ربيع الثانى ، امين السلطان وارد شد . ماها هم هريك در اتاق خودمان بوديم ، رفتيم ميان دالان نياوران با هم تعارف كرديم و احترام كرد ؛ خصوصا با من و مشير الدوله . رفتيم به حضور شاه ، اظهار التفات كرد ؛ مرخص شد ، رفت به قيطريه منزل ييلاقى خودش و مردم بناى ديدوبازديد و فرستادن تبريك گذاشتند . من هم عصر رفتم .

عريضهء حسين قلى خان در باب صدارت

سه روز كه گذشت ، شاه دستخطى نوشت كه ، بايد امين السلطان در مجلس دربار حاضر شود و رياست مجلس با او است و باز عين الدوله راپرت عرايض و مطالب را بياورد ، جواب حاصل كند . با اين حالت بود ، تا شاه رفت به اوشان و گلندوك . وكيل الملك به من گفت ، شاه منتظر تصديق مشير الدوله و شما است . برادرم مىرفت به اردو كه كتابچهء دستورالعمل آذربايجان را بخواند و به صحيح برساند . عريضه‌اى به خط ميرزا حبيب الله منشى باشى خودم به اين مضمون نوشتم كه ، وضع عادى چندين هزار سالهء ايران اين است كه يك نفر رئيس كل به اسم صدر اعظم در دولت باشد كه ساير وزرا و ادارات ، مطالب و كارهاى خود را به او اظهار كنند و او كليات امور را به عرض برساند و جزئيات را خود امضاء كند ، و الا هرگاه بنابراين باشد كه شاه به نفس نفيس خود به جزئى و كلى امور رسيدگى نمايد ، به كلى كارها معوق مىماند ، در حالتى كه در اغلب امور شخص پادشاه بصيرت ندارد . به‌علاوه ، سزاوار مقام سلطنت نيست . امروز كسى كه احاطه و اطلاع از كارهاى ايران و بصيرت به حال و منويات مردم دارد ، منحصر به امين السلطان است كه بيست سال تمام شاهنشاه شهيد او را تربيت كرده و بمرور و درجات تدريجى ، او را به اين مقام رسانيده است . شاه در جواب دستخط كرده بود كه ، بعد از مراجعت به نياوران ، قرارى در اين باب مىگذاريم . اين مسئله را مفصلا وكيل الملك كه وزير خلوت و قارى عرايض و نويسندهء جواب‌ها بود ، به صدر اعظم نوشته بود . اگرچه در ظاهر اظهار امتنان كرد ، ولى در باطن بسيار ناگوارش بود كه صدارت او به تصويب و تصديق من باشد .

صدارت امين السلطان

شاه كه از اوشان مراجعت كرد ، حضورا همگى را خواست و رياست مجلس و وزارت اعظم را به امين السلطان مرحمت كرد . و قرار داد كه وزراى مسئول همه روزه در دربار باشند و عرايض خود را به او بگويند و به توسط او جواب حاصل نمايند . شاهزاده عين الدوله از آن سمت توسط عرايض خارج شد ، ولى ماها هريك مشغول كار خود بوديم . هفته‌اى يك شب در قيطريهء شميران به منزل وزير اعظم مىرفتيم . در اين بين ، مشير الدوله واسطه شد سى هزار تومان برات ادعاى طلب آقا بالاخان كه در وزارت