پيشخدمت ، يكى را هم طباخ و دو فراش خلوت . به انتهاى خور رسيديم . حاجى شيخ حسن نايب الحكومهء ميناب ، چند اتاق بسيار نظيف از چوب و حصير ، آنجا ترتيب داده بود ، با تشريفات مركبات و شيرينى و غيره ؛ ناهارى هم مرتب كرده بود . از قضا ، وقت جزر شد و بغلههاى ما ، در دهنهء خور ماند . بغلههاى تجارت هم كه در خور بودند ، به واسطهء بىآبى ، يك پهلو در ميان گودال خور افتادند . آنجا آب شيرين ندارد ؛ آب انبارى ساختهاند از قديم ، چون محل حمل و نقل خرما و انبه و ساير مأكولات و ورود مال التجاره است . از يك فرسخى آب شيرينى به اين آب انبار براى اعراب مىآورند ، ولى براى مصرف محترمين بايد با مشك آب بياورند . تا يك ساعت بعدازظهر ، آنجا بوديم . دو ماديان براى سوارى من و حسين و براى باقى همراهان ، الاغسوارى و شتر زلوخ آورده بودند ؛ سوار شديم ، رفتيم به قريهاى . آنجا هم حاجى شيخ حسن چندين اتاق بزرگ از چوب و حصير مرتب كرده بود . آب جارى و سايهء درخت خرما و انبه داشت . شب مانديم و صبح اسبها و عملجات و آلات و ادوات رسيدند . سوار شديم ، آمديم به قصبهء ميناب .
ميناب
اين بلوك مشتمل است بر بيست قريه . از طرف شمال به خاك كرمان كه يك كوه فاصله دارد و دادوستد درياى آنها در ميناب است . از طرف مشرق به بلوك بيابان كه جاسك بندر آنجاست . و از جنوب به خليجى كه جزيرهء هرمز آنجا است . و از مغرب به بلوك شميل . تمام اين بلوك ، آب شيرين بسيار دارد كه يكى از رودخانههاى كرمان از دهنهء ابتداى اين بلوك جارى مىشود . اين بلوك در دوطرف رودخانه تشكيل شده تا خور ؛ در حوالى خور ، رودخانه به كلى فرو مىرود و از نزديك خليج در ميان آب خليج بروز مىكند . در خود ميناب ، دكاكين و كاروانسرا هست . باغات مركبات و انبه و لوز و موز بسيار دارد . يك حمام خوبى هم احمد شاه خان كه از خانوادههاى قديم آنجا و با حاجى شيخ حسن بنى عم بودند ساخته ؛ چندى هم حكومت عباسى كرد . اوايل ، مكنت زيادى اين خانواده داشتند . چون عيال حاجى احمد خان از اين طايفه است ، خود او مباشرى و حكومت كرد ؛ باقى آورد ، اغلب سهم زنش را فروخت . احمد شاه خان هم مباشرى ديوان كرد . چون اهل ولايت بود واردات و پيشكش را از ماليهء خود پرداخت ، سرمايه را باخت . حاجى شيخ حسن كه از اين طايفه است ، اگرچه فايده در مباشرى ندارد و فقط فايدهء او حفظ املاك و زراعت او است ، ولى به واسطهء امساك و سختى ، چندان بىپا نشده است . اهل ميناب عموما و اين خانواده خصوصا ، خيلى مقدس و متدين هستند . باغات خود قصبه همه مربع است با خيابانهاى بسيار وسيع كه اقلا ده ذرع عرض دارد . در فصل خرما و انبه ، اغلب اهالى جزيرهء قشم و جميع سكنهء هرمز مىآيند در سايهء درختها منزل كرده و ميوهء انبه و موز و لوز مىخورند و از آب شيرين آنجا محظوظ مىشوند ؛ تا اول برج عقرب كه موقع باران است ، معاودت مىكنند . يك حاصل عمدهء آنها ، انبه است و يكى هم حصير كه از علفهاى مرداب و چمنهائى كه