كن ، سال بعد ما خداى تو را مىپرستيم و سال ديگر مجددا تو خدايان ما را بپرست و سال بعدش ما خداى تو را مىپرستيم « 1 » ، به اين ترتيب اگر معبود ما به حقّ باشد ، تو نيز بى بهره نماندهاى و اگر معبود تو به حقّ باشد ما هم از پرستش او بهره بردهايم « 2 » .
اين سوره در جواب آنها نازل شد و به پيامبر امر نمود تا از كفّار برائت جسته و بگويد : اى كافران ( البتّه خطاب با يك گروه معيّن و معهود از كفّار است ) من هرگز بتهاى شما را نمىپرستم و شما هم پروردگارى را كه من امروز مىپرستم نخواهيد پرستيد ، آنوقت در مقام تأكيد و اثبات اين برائت بطور دائمى و ابدى ، مجددا تكرار مىكند كه ، من در پرستش معبود و در اصل عبادت با شما اشتراكى ندارم و شما نيز با من اشتراك نداريد ، چون معبود من خداى يكتاست و عبادت من بر طبق آنچيزى است كه خدا تشريع كرده ، امّا عبادت بتها ، يك امرى است كه شما آن را ابداع كردهايد و از جهل و افتراء شما ناشى مىشود « 3 » ، لذا دين شما كه همان بت پرستى است مخصوص خود شماست و به من تعدّى نمىكند و دين من نيز مخصوص خودم است و شما را در بر نمىگيرد .
البتّه معناى آيه اين نيست كه هر كس هر دينى را كه بخواهد انتخاب كند ، بلكه منظور اين است كه جدايى و افتراق توحيد و شرك از يكديگر مشخص شود تا مردم بدانند توحيد به هيچ وجه با شرك جمع نمىشود ، ( اسلام ، اسلام است و جاهليّت ، جاهليّت ، و راهى كه به اسلام منتهى مىشود ، مستلزم جدايى و انقطاع كامل از شرك و همهء ارزشهاى جاهلى و تصورّات و افكار و تقليدها و قيد و بندهاى آن است كه عبارتست از همان هجرت بسوى اسلام و همهء لوازم آن و حدّ وسطى بين اين دو مذهب وجود ندارد و سازش و تفاهمى ميان آنها نيست ، اگر چه كه جاهليّت خود را به لباس اسلام در آورده و ادّعاى اسلام بكند « 4 » ) .
هامش
( 1 ) . در تفسير قمى از امام صادق عليه السّلام نقل شده وجه تكرار و تأكيد در اين سوره همين است كه مشركين نيز در گفتار خود تأكيد كرده و مطلب را تكرار نموده بودند .
( 2 ) . تفسير الدّر المنثور ، جلد 6 .
( 3 ) . مطابق تفسير مجمع البيان .
( 4 ) . ( اين قسمت از كمال مصطفى شاكر است )