هيچ موجودى از آن محروم نمانده و از دايره رحمت و ربوبيّت او خارج نيست مگر طاغيان و سركشان كه خودشان با سوء اختيارشان رحمت الهى را از خود دفع كرده و شقاوت و بدبختى را براى خود برگزيدهاند و از زىّ عبوديّت او خارج شدهاند .
و در پيشگاه چنين خداى مقتدر و عظيمى هيچ كس مالك شفاعت و ساير وسايل رهايى از عذاب مانند دوستى و وساطت و فداء و عوض و . . . ، نخواهد بود ، يعنى هيچ يك از حاضران در عرصهء محشر نمىتوانند بدون اذن خدا در پيشگاه او شفاعت يا چون و چرا كنند همچنانكه فرمود :
( لا يُسْئَلُ عَمَّا يَفْعَلُ وَ هُمْ يُسْئَلُونَ
« 1 » او از آنچه مىكند بازخواست نمىشود و غير او همه بازخواست مىگردند )
( 38 )
( يَوْمَ يَقُومُ الرُّوحُ وَ الْمَلائِكَةُ صَفًّا لا يَتَكَلَّمُونَ إِلَّا مَنْ أَذِنَ لَهُ الرَّحْمنُ وَ قالَ صَواباً )
: ( روزى كه روح با همهء فرشتگان به رديف و نظم برخيزند و هيچ كس سخن نگويد ، جز آنكس كه خداى بخشنده به او اذن دهد و او به صواب ، سخن بگويد )
( 39 )
( ذلِكَ الْيَوْمُ الْحَقُّ فَمَنْ شاءَ اتَّخَذَ إِلى رَبِّهِ مَآباً )
: ( آن روز محقّق است ، پس هر كه مىخواهد ، نزد خداى خود مقام و منزلتى يابد ، بكوشد )
( 40 )
( إِنَّا أَنْذَرْناكُمْ عَذاباً قَرِيباً يَوْمَ يَنْظُرُ الْمَرْءُ ما قَدَّمَتْ يَداهُ وَ يَقُولُ الْكافِرُ يا لَيْتَنِي كُنْتُ تُراباً )
: ( بدرستى ما شما را از روز عذاب كه نزديك است ، ترسانيده و آگاه ساختيم ، روزى كه هر كس ، هر چه كرده در پيش روى خود حاضر مىبيند و كافر در آن روز مىگويد : اى كاش خاك بودم )
مراد از روح ، مخلوق امرى پروردگار است و بعضى آن را اشرف فرشتگان دانستهاند و بعضى آن را جبرئيل گفتهاند ، مىفرمايد : در آن روز روح كه از عالم امر است همراه با ساير ملائكه به صف مىايستند و در آن روز هيچ كس جز به اذن خدا نمىتواند سخنى بگويد و تنها كسانى حقّ سخن گفتن دارند كه خدا به آنها اذن داده باشد و سخنى شايسته و صواب بگويند « 2 » ، يعنى سخنى كه حقّ محض بوده و آميخته با باطل نباشد ، در واقع
هامش
( 1 ) . سورهء انبياء ، آيه 23 .
( 2 ) . در اصول كافى از ابى الحسن عليه السّلام روايت كرده كه فرمود : به خدا سوگند ماييم آنهايى كه در