اشاره مىكنند و مىگويند :
1 ) ما از نمازگزاران نبوديم ، توجّه عبادتى خاصّ به درگاه الهى نداشتيم و عبادات تشريع شده در شريعت را بجا نمىآوريم ، ( كه اين مورد كوتاهى در حق اللّه است )
2 ) و به تهىدستان جامعه انفاق و اطعام نمىكرديم ( كه اين مورد كوتاهى در حقّ الناس است )
3 ) و عملا يا قولا سرگرم باطل بوديم و در آن غرق شده و به طور كلّى از توجّه به حق غافل بوديم .
4 ) و روز جزا و وقوع قيامت را تكذيب مىكرديم و همين امر ما را بر پيروى از هواى نفس جرأت مىبخشيد .
و اين خصايص چهارگانه شامل همه مجرمين و يا بعضى از ايشان مىشود ، يعنى اين خصايص فى الجمله در آنها وجود دارد اگر چه كه بعضى از آنها مبتلا به همهء اين اوصاف نباشند و فقط به بعضى از اينها مبتلا باشند .
در ادامه مىگويند : ما به همين وضع دچار بوديم و همچنان تكذيب مىكرديم تا آنكه يقين نزد ما آمد ، يعنى مرگ ما فرا رسيد و با آمدن آن زندگى دنيايى ما به اتمام رسيد و خلاصه ما در تمام دوران زندگى دنيوى دچار تكذيب بوديم ، شايد « 1 » هم مراد از ( يقين ) يقينى باشد كه به دنبال مشاهدهء نشانههاى آخرت و نزديك شدن حيات برزخى براى انسان حاصل مىشود .
در انتها خداوند مىفرمايد : اينها هيچ سودى از شفاعت شافعان نمىبرند ، يعنى فى الجمله شفاعتى در كار هست ، امّا اين افراد به جهت اعمال و عقايد باطلشان نمىتوانند از آن بهرهمند شوند و محروم از آن هستند .
( 49 )
( فَما لَهُمْ عَنِ التَّذْكِرَةِ مُعْرِضِينَ )
: ( پس چرا آنها از ياد آن روز سخت خود ( و از ذكر قرآن ) اعراض مىكنند ؟ )
( 50 )
( كَأَنَّهُمْ حُمُرٌ مُسْتَنْفِرَةٌ )
: ( گويى گورخرانى گريزان هستند )
هامش
( 1 ) . مطابق تفسير روح المعانى ، جلد 29 .