و در ادامه از روى حسرت مىگويند : اگر ما در دنيا نصايح و مواعظ انبياء را شنيده و اطاعت كرده بوديم و يا درباره حجتّهاى حقّه ايشان تعقّل مىكرديم ، امروز در زمرهء اهل جهنّم نبوديم و همراه آنها در آتش عذاب نمىشديم ، ( چون راه شناخت حقّ از باطل تعقّل است )
در نهايت دوزخيان به گناهان خود اعتراف كردند و فهميدند كه اثر طبيعى آن اعمال همين است كه امروز وارد دوزخ شوند و جا داشت كه در دنيا اين گونه عمل نمىكردند ، سپس در مقام نفرين بر آنها مىفرمايد : نابودى و خردى بر اهل آتش باد .
( 12 )
( إِنَّ الَّذِينَ يَخْشَوْنَ رَبَّهُمْ بِالْغَيْبِ لَهُمْ مَغْفِرَةٌ وَ أَجْرٌ كَبِيرٌ )
: ( بدرستى كسانى كه از پروردگار خود با اينكه او را نديدهاند ، پروا و خشيّت دارند ، آمرزش و اجرى بزرگ دارند )
در مقابله با وضع كافران و جزائى كه براى ايشان مقرّر فرمود ، در اينجا به وضع مؤمنان مىپردازد و چون در مقام انذار و وعيد بود ، از ميان اوصاف مؤمنين به خشيت و ترس از خدا اشاره نمود و ( خشيت از غيب ) يعنى اينكه مؤمنان به چيزى ايمان آوردهاند و از آن هراس دارند كه در پرده غيب است و نمىتوانند آن را با حواس خود ادراك كنند و مؤمنان را به جهت همين خشيت ، وعدهء مغفرت و اجر عظيم مىدهد .
( 13 )
( وَ أَسِرُّوا قَوْلَكُمْ أَوِ اجْهَرُوا بِهِ إِنَّهُ عَلِيمٌ بِذاتِ الصُّدُورِ )
: ( و شما سخن خود را چه پنهان بداريد و چه فاش بگوييد ، همانا او داناى به اسرار سينههاست )
( 14 )
( أَ لا يَعْلَمُ مَنْ خَلَقَ وَ هُوَ اللَّطِيفُ الْخَبِيرُ )
: ( آيا كسى كه موجودات را آفريده و با خبر از لطائف و دقايق است و نسبت به هر چيز آگاه است ، از حال شما آگاه نيست ؟ )
در مقام اثبات علم نامحدود و مطلق الهى است و مىخواهد بفرمايد خدا از اعمال موجودات با همه كثرت آن ، آگاهى دارد ، چون خداوند داناى به نيّات و راز نهفتهء سينههاست و همه سخنان آشكار و نهان شما را مىداند و هيچ چيز از حيطهء علم او بيرون نيست و چگونه تصوّر دارد خدايى كه آفريننده خلايق و محيط به عين و جسم آنها و
هامش
شما در گمراهى روشنى بودهايد .