فرو فرستاده و او خدايى است كه قاهر و غالب است و هرگز اعراض معرضان از عبوديّت ، او را مقهور و عاجز نمىكند و مهربانست و بواسطهء رحمتش مردم را بسوى كمال و سعادت راهنمائى مىنمايد و ما تو را فرستاديم براى اينكه مردمى را كه قبلا براى پدرانشان پيامبر منذرى فرستاده نشده بود از پيامدهاى تكذيب و اعراض بيم دهى كه منظور از اين قوم ، قريش هستند كه ساليان درازى پيامبرى بر آنها مبعوث نشده بود و يا شايد منظور همه مردم معاصر رسولخدا صلّى اللّه عليه و إله و سلم باشند كه در فاصله عيسى ( ع ) تا بعثت پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و سلم رسولى بسويشان فرستاده نشده بود .
( 7 )
( لَقَدْ حَقَّ الْقَوْلُ عَلى أَكْثَرِهِمْ فَهُمْ لا يُؤْمِنُونَ )
: ( سوگند مىخورم كه به تحقيق فرمان عذاب بر بيشتر آنان حتمى گشته در نتيجه ديگر ايمان نخواهند آورد . )
منظور از قولى كه بر آنان ثابت شده كلمه عذاب است كه خداى سبحان دربارهء آن خطاب به ابليس مىفرمايد
( فَالْحَقُّ وَ الْحَقَّ أَقُولُ لَأَمْلَأَنَّ جَهَنَّمَ مِنْكَ وَ مِمَّنْ تَبِعَكَ مِنْهُمْ أَجْمَعِينَ
« 1 » حق است و من جز حق نمىگويم ، هر آينه دوزخ را از تو و از كسانى كه پيروى تو را بكنند ، جملگى پر مىسازم )
و مراد از پيروى شيطان ، اطاعت از او در دستوراتى است كه از راه وسوسه و تزوير مىدهد و گمراهى را در نفس انسان راسخ مىكند و لازمهء اين پيروى ، طغيان و استكبار در برابر حق « 2 » ، روى گردانى از آخرت « 3 » و مهر زده شدن بر دلهاست « 4 » كه در نتيجه اين حالات كلمهء عذاب بر فرد محقّق گشته و در نتيجه هرگز توفيق ايمان را نخواهد يافت .
( 8 )
( إِنَّا جَعَلْنا فِي أَعْناقِهِمْ أَغْلالًا فَهِيَ إِلَى الْأَذْقانِ فَهُمْ مُقْمَحُونَ )
: ( ما به گردنهايشان غلهايى افكندهايم كه تا چانههايشان را گرفته به طوريكه ديگر نمىتوانند سر پايين آورده و خود را ببينند )
( غل ) يعنى طناب يا زنجيرى كه با آن دست فرد معذّب را به گردن او مىبندند .
هامش
( 1 ) . سوره ص آيه 85
( 2 ) . سورهء صافات آيه 32 - 30 و سورهء زمر آيه 72 - 71
( 3 ) . سوره نحل آيه 108 - 106
( 4 ) . سوره يونس آيه 96