مردم را به كيفر اعمال پليدشان مؤاخذه مىكرد ، بر روى زمين هيچ جنبندهاى نمىماند و ليكن عذاب آنها را تا مدّتى معيّن تأخير مىاندازد و همين كه اجلشان رسيد ، خداوند نسبت به احوال بندگانش كاملا بينا و آگاه است . )
مراد از مؤاخذه در اين آيه عذاب دنيوى است و مراد از ( ظهرها ) روى زمين است و ( دابّه ) هر جنبنده و موجوديست كه در روى زمين حركتى داشته باشد ، چه حيوان و چه انسان و اگر به كيفر كفر و تكذيب انسانها همهء جنبندگان را هلاك مىكند براى اين است كه همهء آنها براى انسان خلق شدهاند همچنانكه فرمود
( خَلَقَ لَكُمْ ما فِي الْأَرْضِ جَمِيعاً
« 1 » هرچه در روى زمين است براى شما خلق كرديم ) و مراد از ( اجل مسمّى ) هنگام مرگ يا قيامت است . به هر حال اين آيه در جواب از سؤال مقدّر است كه كسى توهّم كند ، اگر هيچ كس نمىتواند خدا را به عجز درآورد پس چگونه خدا گنهكاران را به حال خود گذاشته و آنها هر عملى انجام مىدهند و چرا خدا آنها را عذاب نمىكند ؟
كه در پاسخ فرموده : اگر خدا قرار بود همه مردم را به جرم گناهانشان مؤاخذه كند ، همانطور كه مكذّبان و مشركان را مؤاخذه كرد ، در اين صورت ديگر هيچ جنبندهاى در روى زمين باقى نمىماند و حال آنكه خداوند چنين حكم كرده كه مردم تا مدّتى معيّن در روى زمين بمانند و آن را آباد كنند . « 2 » امّا وقتى آن مدّت سر رسد خداوند هر كس را بدانچه عمل كرده جزا خواهد داد و چون او نسبت به اعمال بندگانش آگاهى و بصيرت دارد و پروردگار آنهاست .
هامش
( 1 ) . سورهء بقره ، آيه 29 .
( 2 ) . همچنانكه فرمود( وَ لَكُمْ فِي الْأَرْضِ مُسْتَقَرٌّ وَ مَتاعٌ إِلى حِينٍبراى شما تا مدّتى معيّن در زمين قرارگاه و بهرهاى خواهد بود ) ، سورهء بقره ، آيه 36 .