( 10 )
( إِنَّمَا النَّجْوى مِنَ الشَّيْطانِ لِيَحْزُنَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ لَيْسَ بِضارِّهِمْ شَيْئاً إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ وَ عَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ )
: ( همانا نجوى فقط از ناحيهء شيطان است ، تا كسانى كه ايمان آوردهاند ، اندوهگين شوند ، ولى هيچ ضررى به ايشان نمىزند مگر به اذن خدا و مؤمنين بايد بر خدا توكّل كنند )
مىفرمايد : منحصرا نجواى منافقان و بيمار دلان از ناحيهء شيطان است كه اين عمل را در دلهايشان جلوه داده و آنها را به اين عمل تشويق مىكند تا آنها مؤمنان حقيقى را اندوهگين و پريشان خاطر كنند و ايشان خيال كنند كه مىخواهد بلايى بر سرشان بيايد ، آنگاه خداوند مؤمنان را دلگرمى مىدهد كه اين توطئهها نمىتواند به آنها گزندى برساند ، مگر به اذن خدا ، چون زمام همهء امور بدست اوست ، لذا بر خدا توكّل كنيد و از ضرر نجواى منافقان اندوهگين نباشيد ، چون مؤمنان فقط بر خدا توكّل مىكنند و توكّل لازمهء ايمان است و خدا آنها را كفايت مىكند ، همچنانكه فرمود :
( وَ مَنْ يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ
« 1 » هر كس بر خدا توكّل كند ، خدا او را بس است ) .
( 11 )
( يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِذا قِيلَ لَكُمْ تَفَسَّحُوا فِي الْمَجالِسِ فَافْسَحُوا يَفْسَحِ اللَّهُ لَكُمْ وَ إِذا قِيلَ انْشُزُوا فَانْشُزُوا يَرْفَعِ اللَّهُ الَّذِينَ آمَنُوا مِنْكُمْ وَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ دَرَجاتٍ وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ خَبِيرٌ )
: ( اى كسانى كه ايمان آوردهايد وقتى به شما گفته مىشود در مجالس به يكديگر جا بدهيد ، جا دهيد ، تا خدا هم جاى شما را در بهشت وسعت دهد و وقتى هم كه گفته مىشود برخيزيد تا شخص محترمى بنشيند ، برخيزيد خداى تعالى مؤمنان را به يك درجه و كسانى را كه به ايشان علم داده شده به درجاتى برترى داده و خدا بدانچه مىكنيد ، با خبر است )
اين آيهء شريفه ادبى از آداب معاشرت را بيان مىكند و ظاهرا قبل از اين آيه وقتى اصحاب رسولخدا در مجلس رسولخدا صلّى اللّه عليه و إله و سلم حاضر مىشدند به صورتى مىنشستند كه براى سايرين جايى نمىگذاشتند ، البته اين دستور عمومى است ، هر چند مورد و شأن نزول آن خاص مىباشد ، مىفرمايد : اى كسانى كه ايمان آوردهايد وقتى به شما گفته
هامش
( 1 ) . سورهء طلاق ، آيه 3 .