نام است كه آسمانها و زمين را از اينكه مشرف به زوال شوند ، تا مدّتى تعيين شده ، جلوگير و مانع مىگردد . « 1 »
( 42 )
( وَ أَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمانِهِمْ لَئِنْ جاءَهُمْ نَذِيرٌ لَيَكُونُنَّ أَهْدى مِنْ إِحْدَى الْأُمَمِ فَلَمَّا جاءَهُمْ نَذِيرٌ ما زادَهُمْ إِلَّا نُفُوراً
( و به خدا سوگند مؤكّد خوردند كه اگر براى ما هم پيامبرى بيايد ما از همهء امّتهاى صاحب كتاب هدايت يافتهتر خواهيم شد ، امّا وقتى پيامبرى به نزدشان آمد چيزى جز دورى و نفرت بيشتر بر آنها افزوده نشد )
معناى آيه واضح است و در مقام سرزنش قريش مىباشد كه قبل از آمدن رسولخدا صلّى اللّه عليه و إله و سلم سوگندهاى محكم و مؤكّدى خوردند كه اگر پيامبرى براى ما ارسال شود ما از همهء امتهاى سابق نظير يهود و نصارى كه برايشان پيامبر و كتاب آمده ، ولى آن را تكذيب كردهاند ، راه يافتهتر خواهيم بود ، امّا وقتى كه رسولخدا صلّى اللّه عليه و إله و سلم بسوى آنان مبعوث شد نه تنها به او ايمان نياوردند بلكه اين بعثت باعث شد نفرت و گريزشان از دين حق بيشتر شود .
( 43 )
( اسْتِكْباراً فِي الْأَرْضِ وَ مَكْرَ السَّيِّئِ وَ لا يَحِيقُ الْمَكْرُ السَّيِّئُ إِلَّا بِأَهْلِهِ فَهَلْ يَنْظُرُونَ إِلَّا سُنَّتَ الْأَوَّلِينَ فَلَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَبْدِيلًا وَ لَنْ تَجِدَ لِسُنَّتِ اللَّهِ تَحْوِيلًا )
:
( دورى آنها به جهت استكبار در زمين و نيز به علت مكر بدى كه داشتند بود ، و مكر بد جز به صاحبش باز نمىگردد ، پس آيا انتظار سنّتى غير از سنّت پيشينيان را دارند ؟ لذا هرگز در سنّت خدا تبديل و دگرگونى نخواهى يافت . )
( مكر ) يعنى اين كه بوسيلهء حيله ، شخصى را از هدفى كه دارد منصرف كنند كه خود بر دو نوع است : مكر حسن و مكر سيّىء . مكر نيكو و حسن آنست كه شخصى را با حيله از كار بدى بازدارند و مكر سيّىء و بد آنست كه او را با حيله به كارى زشت وادار كنند .
مىفرمايد دورى و اعراض آنها از رسولخدا صلّى اللّه عليه و إله و سلم و دعوت حق ، به جهت استكبار و
هامش
( 1 ) . در كتاب ( ارشاد عقل سليم ) آمده است حلم و غفران خدا موجب مىشود كه او در عقوبت جنايات بشر عجله نكند و به همين دليل آسمانها و زمين را حفظ نموده با اينكه جا داشت به جهت عقوبت جنايات بشر ، فرو بريزند ، همچنانكه خداوند مىفرمايد( تَكادُ السَّماواتُ يَتَفَطَّرْنَ مِنْهُ وَ تَنْشَقُّ الْأَرْضُ )سورهء مريم آيه 90