يعنى در آن روز مكذّبان در عذاب خواهند بود ، پس واى بر آنها از عذاب آن روز ، سپس در توصيف آنها مىفرمايد : همان كسانى كه در سخنان باطل فرو رفته و با خوضى عجيب سرگرم مجادله در آيات خدا و انكار و استهزاء آن هستند . چون ( لعب ) هر عمليست كه اثر و فايدهاى نداشته باشد و سخن باطل آنها نيز ، چون نتيجه حق نمىدهد ، و به جز نتايج خيالى و وهمى اثر و فايدهاى ندارد ، آن را لعب ناميده است .
آنگاه در توصيف روز قيامت مىفرمايد : آن روز ، روزيست كه آنها را با شدّت به جانب آتش پرتاب مىكنند و به آنها خطاب مىرسد ، اين آتش دوزخ مصداق همان آتشى است كه انبياء الهى به شما از وجود آن خبر مىدادند و شما آن آتش و يا آن انبياء را تكذيب مىكرديد و دروغ مىشمرديد .
( 15 )
( أَ فَسِحْرٌ هذا أَمْ أَنْتُمْ لا تُبْصِرُونَ )
: ( آيا باز هم اين سحر است ؟ و يا شما نمىبينيد ؟ )
مىخواهد با استفهامى انكارى بفرمايد : حالا كه اين آتش همانست كه آن را تكذيب مىكرديد پس آيا باز هم اين خبرى كه قرآن دربارهء آن داد سحر است ؟ البته كه حق است و آن طور كه شما به زبان مىآورديد امرى خرافى و موهوم نيست . همچنانكه مىفرمايد
( وَ يَوْمَ يُعْرَضُ الَّذِينَ كَفَرُوا عَلَى النَّارِ أَ لَيْسَ هذا بِالْحَقِّ
« 1 » روزى كه كفّار بر آتش عرضه مىشوند از ايشان پرسيده مىشود : آيا اين حق نبود ؟ )
( 16 )
( اصْلَوْها فَاصْبِرُوا أَوْ لا تَصْبِرُوا سَواءٌ عَلَيْكُمْ إِنَّما تُجْزَوْنَ ما كُنْتُمْ تَعْمَلُونَ )
:
( بچشيد سوزش آن را چه صبر كنيد و چه صبر نكنيد برايتان يكسان است ، بدرستى فقط بدانچه عمل كردهايد جزا داده مىشويد )
در ادامه به ايشان خطاب مىرسد ، بچشيد عذاب حرارت سوزان را ، چه تحمّل كنيد و چه جزع و فزع كنيد ، فرقى به حالتان نمىكند چون هيچ چيزى نمىتواند عذابتان را رفع نموده ، و يا تخفيف دهد ، زيرا اين عذاب ملازم شماست و عين عمل خودتان است و معقول نيست كه ميان عمل و صاحب عمل ، سلب نسبت شود ، بلكه تا ابد تجسّم عمل
هامش
( 1 ) . سورهء احقاف ، آيه 34 .