شده كه خود شما قادر بر به دست آوردن آن نيستيد ، ولى خداوند با قدرت مطلقه خود به آنها احاطه دارد چون او بر هر چيزى قادر است و هيچ چيز نمىتواند او را به عجز آورد .
( 22 )
( وَ لَوْ قاتَلَكُمُ الَّذِينَ كَفَرُوا لَوَلَّوُا الْأَدْبارَ ثُمَّ لا يَجِدُونَ وَلِيًّا وَ لا نَصِيراً )
: ( و اگر كفّار با شما بجنگند ، روى گردانده و مىگريزند و ديگر سرپرست و ياورى نخواهند يافت )
در اينجا نيز پيشگويى مىنمايد از ناتوانى كفار در قتال با مؤمنين و مىفرمايد : كفّار نه خودشان توانايى مقابله با شما را دارند و نه ولى و ياورى از اعراب دارند تا آنها را يارى و نصرت دهد و امورشان را سرپرستى كند و اين پيشگويى بشارتى براى مؤمنان است .
( 23 )
( سُنَّةَ اللَّهِ الَّتِي قَدْ خَلَتْ مِنْ قَبْلُ وَ لَنْ تَجِدَ لِسُنَّةِ اللَّهِ تَبْدِيلًا )
: ( اين سنّت خداست كه در امم گذشته نيز جريان داشته تو هرگز در سنّت خدا دگرگونى نخواهى يافت )
يعنى اين سنّت و روش ديرينه خداست كه همواره مؤمنان را نصرت كرده و انبياء را ظهور و غلبه مىبخشد و تو هرگز براى سنّت خدا تبديل و تغييرى نمىيابى همچنانكه فرمود :
( كَتَبَ اللَّهُ لَأَغْلِبَنَّ أَنَا وَ رُسُلِي
« 1 » خدا مقدّر كرده كه همواره من و پيامبرانم غالبيم ) پس آنچه شكست و صدمه به مسلمانان مىرسد ، به جهت مخالفت با خدا و رسول و خروج از روش ايمان و بندگى مىباشد .
( 24 )
( وَ هُوَ الَّذِي كَفَّ أَيْدِيَهُمْ عَنْكُمْ وَ أَيْدِيَكُمْ عَنْهُمْ بِبَطْنِ مَكَّةَ مِنْ بَعْدِ أَنْ أَظْفَرَكُمْ عَلَيْهِمْ وَ كانَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيراً )
: ( و او همان كسى است كه در درون مكّه ، در زير پنجهء دشمن دست كفّار را از شما و دست شما را از ايشان كوتاه كرد . بعد از آنكه در جنگهاى قبلى شما را بر آنان پيروزى داد و خدا بدانچه مىكنيد بيناست )
مراد از نگهدارى دست هر دو طائفه از آزار به يكديگر ، همان صلحى است كه در حديبيّه واقع شد كه در نزديكى مكّه قرار دارد و در اين خصوص مسلمانان خود را براى
هامش
( 1 ) . سورهء مجادله آيه 21