مؤمنان نشوند و رسولخدا صلّى اللّه عليه و إله و سلم و مسلمين نيز قرار شد آن سال را به مدينه بازگردند و سال بعد مردم مكّه سه روز شهر را براى انجام اعمال حجّ در اختيار آنها قرار دهند و همين مسأله مؤثّرترين عامل براى فتح مكّه در سال هشتم هجرى گرديد .
در ادامه مىفرمايد ما اين فتح را براى تو كرديم تا گناهان گذشته و آيندهء تو را بيامرزيم .
بايد گفت ( ذنب ) در اين آيه به معناى مخالفت با تكليف مولوى نيست ، چون پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و سلم معصوم از خطا و گناه است و مراد از ( مغفرت ) نيز آمرزش و ترك عذاب نيست ، بلكه منظور از ذنب در اينجا تبعات بديست كه قيام رسولخدا به دعوت مردم و نهضت او بر عليه كفر و بتپرستى ، از قبل از هجرت تا بعد از آن ، در نزد كفّار و مشركان داشته ، چون دعوت رسولخدا موجب از بين رفتن شوكت و قدرت آنان شد و اين امور در نزد آنها گناهى نابخشودنى بود كه اگر مىتوانستند و قدرت داشتند هرگز اعمال رسولخدا صلّى اللّه عليه و إله و سلم را مورد مغفرت و پردهپوشى قرار نمىدادند ، امّا خداى سبحان با فتح مكّه و يا صلح حديبيّه كه منتهى به فتح مكّه شد ، شوكت و نيروى قريش را از آنها گرفت و در نتيجه گناهانى را كه رسولخدا صلّى اللّه عليه و إله و سلم در نظر مشركين داشت ، پوشانيد و آن حضرت را از شرّ كفّار قريش ايمنى داد .
پس مغفرت خدا نسبت به گناهان رسولخدا صلّى اللّه عليه و إله و سلم عبارت است از پوشاندن آنها و ابطال عقوبتهايى كه از نظر قريش به دنبال داشت . و به اين وسيله خداوند پيامبر صلّى اللّه عليه و إله و سلم را در دنيا بر دشمنانش برترى داد و درجات اخروى او را بالاتر برد و نعمت خود را بر آنحضرت به تمام و كمال رساند و او را به سوى صراط مستقيم هدايت كرد ، يعنى آن حضرت بعد از مناسب شدن جوّ براى پيشرفت دين بر صراط مستقيمى كه پويندگان خود را به سعادت و بهشت مىرساند ، تثبيت گشت و خداى متعال آن حضرت را نصرتى چشمگير و يا بىنظير داد ، چون مكّه و طائف را برايش فتح كرد و دست هر ستمگر معاندى را از حوزهء دين كوتاه نمود و شرك را از جزيرة العرب ريشه كن نمود و زمينهء گسترش آن را به تمام عالم فراهم كرد .
( 4 )
( هُوَ الَّذِي أَنْزَلَ السَّكِينَةَ فِي قُلُوبِ الْمُؤْمِنِينَ لِيَزْدادُوا إِيماناً مَعَ إِيمانِهِمْ وَ لِلَّهِ