اعمال و قصد و نيّات شما را مىداند و مطابق آن مقاصد ، به شما پاداش مىدهد كه اين كلام در حكم وعده براى مؤمنان و تهديد براى منافقان و كفّار است .
( 31 )
( وَ لَنَبْلُوَنَّكُمْ حَتَّى نَعْلَمَ الْمُجاهِدِينَ مِنْكُمْ وَ الصَّابِرِينَ وَ نَبْلُوَا أَخْبارَكُمْ )
: ( و هر آينه شما را مىآزماييم تا معلوم كنيم مجاهدين و خويشتنداران چه كسانى هستند و اعمالتان را آزمايش مىكنيم )
در اين آيه علّت وجوب جهاد را بيان مىكند و مىفرمايد خدا مىخواهد شما را بيازمايد تا برايتان معلوم شود ، مجاهدين در راه خدا و صابران بر مشقّت تكاليف الهى چه كسانى هستند ؟ و اعمال شما را مىآزماييم تا صالح آن از فاسدش ممتاز شود و حالات شما آشكار گردد . و مراد ( اخبار ) گويا ( اعمال ) باشد چون عمل كه از شخصى سر مىزند از باطن او خبر مىدهد و اختيار عمل به معناى آزمودن و جدا كردن عمل صالح از فاسد است .
و همچنانكه بارها گفتيم علمى كه در اينجا به خدا نسبت داده شده علم فعلى است و ربطى به مقام ذات ندارد چون خداوند داناى مطلق است پس مراد از دانستن خدا اين نيست كه چيزى را كه نمىدانسته ، بداند ، بلكه منظور برملا شدن باطن بندگان است در مرحله عمل .
( 32 )
( إِنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا وَ صَدُّوا عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ وَ شَاقُّوا الرَّسُولَ مِنْ بَعْدِ ما تَبَيَّنَ لَهُمُ الْهُدى لَنْ يَضُرُّوا اللَّهَ شَيْئاً وَ سَيُحْبِطُ أَعْمالَهُمْ )
: ( بدرستى كسانى كه كفر ورزيده و از راه خدا جلوگيرى كرده و با رسول خدا دشمنى و مخالفت نمودند ، بعد از آنكه هدايت برايشان آشكار شد ، هرگز ضررى به خدا نمىزنند و به زودى اعمالشان بىنتيجه و بىاجر مىشود )
مراد از كفّار در اينجا رؤساى كفر و ضلالت در مكّه است ، كه البتّه ساير كفّار و
هامش
( لحن القول ) عبارتست از عداوتى كه با على بن ابيطالب عليه السّلام داشتند و مىگويد : ما در زمان رسولخدا صلّى اللّه عليه و إله و سلم براى شناختن مؤمنين واقعى و منافقين اين محك را در دست داشتيم كه هر كس على را دوست داشت مىفهميديم مؤمن است و هر كس با او دشمن بود مىدانستيم كه او منافق است . نظير همين روايت در تفسير الدّر المنثور از ابن مسعود روايت شده .