پدرانتان پايبند مىمانيد ؟ ! ولى آنها در پاسخ آن پيامبران بدون تعقّل و دليل و صرفا بر اساس لجبازى و تحكّم مىگفتند : ما به آنچه شما براى تبليغ آن ارسال شدهايد كافر هستيم .
( 25 )
( فَانْتَقَمْنا مِنْهُمْ فَانْظُرْ كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُكَذِّبِينَ )
: ( پس ما از آنها انتقام گرفتيم ، بنگر كه سرانجام كار تكذيب كنندگان چگونه بود )
يعنى ما نيز به جهت تكذيب و انكارشان از آنها انتقام گرفتيم و آنها را به جرم اعمالشان هلاك كرديم ، پس بنگر كه عاقبت مكذّبين چگونه بود و در اين كلام تهديدى بر عليه مكذّبان قوم رسولخدا صلّى اللّه عليه و إله و سلم وجود دارد .
[ آيهء ( 45 - 26 ) بيان سخن ابراهيم با قومش و توضيح اينكه چرا خداوند مردم را به صورت امّت واحده قرار نداده و تبرّى كافران در قيامت از قرينهاى شيطانى ]
( 26 )
( وَ إِذْ قالَ إِبْراهِيمُ لِأَبِيهِ وَ قَوْمِهِ إِنَّنِي بَراءٌ مِمَّا تَعْبُدُونَ )
: ( و به ياد آر آنزمان را كه ابراهيم به پدرش و قومش گفت : من از آنچه شما مىپرستيد بيزارم )
( 27 )
( إِلَّا الَّذِي فَطَرَنِي فَإِنَّهُ سَيَهْدِينِ )
: ( به جز آن معبودى كه مرا آفريده پس هم او به زودى مرا راهنمايى خواهد كرد )
يعنى اى پيامبر به ياد آر ابراهيم را كه او نيز با پدر « 1 » و قومش احتجاج كرد و از بت پرستى آنها اعلام بيزارى نمود چون ، آنها هم مانند ساير اقوام بت پرست ، تنها به تقليد از پدرانشان بت مىپرستيدند و هيچ حجّت و دليلى بر آن نداشتند . و ابراهيم خطاب به آنها مىفرمايد : من از هر معبودى بيزارم ، غير از آن خدايى كه مرا ايجاد كرده و خالق و مدبّر من است و به زودى مرا بسوى حقّى كه طالب آن هستم راهنمايى مىكند چون هدايت و سوق دادن هر موجودى به سوى كمال ، از مظاهر تدبير ربّ و تماميّت آن است .
همچنانكه موسى عليه السّلام در محاجّه با فرعون فرمود
( رَبُّنَا الَّذِي أَعْطى كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدى
« 2 » پروردگار ما كسى است كه هر چيزى را كه خلق كرد هدايت هم نمود )
( 28 )
( وَ جَعَلَها كَلِمَةً باقِيَةً فِي عَقِبِهِ لَعَلَّهُمْ يَرْجِعُونَ )
: ( و خداوند اين كلمه توحيد را در نسل او باقى گذاشت تا شايد برگردند )
هامش
( 1 ) . منظور از ( آزر ) عمو يا جد پدرى ابراهيم است .
( 2 ) . سوره طه آيه 50