( 53 )
( سَنُرِيهِمْ آياتِنا فِي الْآفاقِ وَ فِي أَنْفُسِهِمْ حَتَّى يَتَبَيَّنَ لَهُمْ أَنَّهُ الْحَقُّ أَ وَ لَمْ يَكْفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُ عَلى كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ )
: ( به زودى آيات خود را هم در آفاق و هم در نفوسشان به آنها نشان خواهيم داد تا آشكار شود كه قرآن حق است ، آيا اين شهادت براى پروردگار تو كافى نيست كه او ناظر و گواه بر هر چيز است ؟ )
( آفاق ) به معناى نواحى و ( شهيد ) به معناى شاهد يا مشهود است .
مراد از آيات آفاقى و بيرونى ، حوادثى است كه قرآن خبر داده كه به زودى واقع مىشود مانند : وعدهء نصرت و غلبهء كلّى دين و انتقام از مشركين قريش و قتل آنان در جنگ بدر و غير آن . كه همهء آنها همانطور كه قرآن خبر داده بود محقّق شد . و آيات انفسى دلايل درونى در وجود انسان است كه به حقّانيت قرآن شهادت مىدهد . البته احتمال هم دارد ضمير ( انّه ) به خداى متعال بازگردد كه در اين صورت هم آيات و نشانههاى آفاقى و بيرونى و هم آيات انفسى و درونى به حقّانيّت او گواهى مىدهند .
مخصوصا كه در ادامه مىفرمايد : آيا براى روشن شدن حق همين امر كفايت نمىكند كه پروردگار تو مشهود بر همه چيز است ؟ چون هيچ موجودى نيست جز آنكه محتاج به خدا و وابسته به اوست و خدا قائم بر آن و قاهر و ما فوق آن است ، پس خداوند براى هر چيزى در ذاتش مشهود و معلوم است ، هر چند كه بعضى از انسانهاى ظلوم و جهول او را نشناسند يا ناديده بگيرند . « 1 » و « 2 »
( 54 )
( أَلا إِنَّهُمْ فِي مِرْيَةٍ مِنْ لِقاءِ رَبِّهِمْ أَلا إِنَّهُ بِكُلِّ شَيْءٍ مُحِيطٌ )
: ( آگاه باش كه كه
هامش
( 1 ) . ممكن است كه آيات آفاقى در اين آيه ، اشاره به دلالت آيات وجودى عالم بر ثبوت و حقانيّت خداى متعال و آيات انفسى اشاره به دلالت آيات درونى و نفسانى انسان بر ثبوت خدا و فراز آخر اشاره به برهان وجودى صدّيقين باشد ، يعنى صرف وجود خداى متعال و هستى او علّت است براى تحقق همه چيز و بالاترين دليل بر اوست . همچنانكه امام حسين عليه السّلام در دعاى عرفه مىفرمايد : ( كيف يستدلّ عليك بما هو فى وجوده مفتقر اليك ، ايكون لغيرك من الظّهور ما ليس لك حتّى يكون هو المظهر لك ، متى غبت حتىّ تحتاج الى دليل يدلّ عليك ) .
( 2 ) . در كافى از امام صادق روايت شده كه فرمودند : آيات آفاقى فتنههاى آخر الزمان و آيات انفسى مسخ است و منظور از ظهور و بروز حق ، خروج قائم آل محمد ( عج ) است ، چون آن حقّى است كه در نزد خداست و روزى براى خلق هويدا مىشود .