اين آيات در مقام انذار و تهديد مشركين و مجادلين با رسولخدا صلّى اللّه عليه و إله و سلم است .
مىفرمايد كسانى كه قرآن را تكذيب كردهاند و كتابها و اديان و ساير انبياء ما را نيز انكار نمودند و در حقيقت اساس نبوّت را منكرند ، به زودى حقيقت اين اعمالشان را خواهند فهميد ، آن وقتى كه غل و زنجيرها در گردنشان بيافتد و با ذلّت و خوارى در آبى سوزان كشانده شوند و سپس در آتش افكنده گردند تا هيزم و آتش زنه آن باشند . همچنانكه فرمود
( فَاتَّقُوا النَّارَ الَّتِي وَقُودُهَا النَّاسُ وَ الْحِجارَةُ أُعِدَّتْ لِلْكافِرِينَ
« 1 » بترسيد از آتشى كه هيزم آن مردم و سنگها هستند و براى كافران آماده شده است )
( 73 )
( ثُمَّ قِيلَ لَهُمْ أَيْنَ ما كُنْتُمْ تُشْرِكُونَ )
: ( آنگاه به ايشان گفته شود ، كجايند آنچه شريك خدا مىپنداشتيد ؟ )
( 74 )
( مِنْ دُونِ اللَّهِ قالُوا ضَلُّوا عَنَّا بَلْ لَمْ نَكُنْ نَدْعُوا مِنْ قَبْلُ شَيْئاً كَذلِكَ يُضِلُّ اللَّهُ الْكافِرِينَ )
: ( و به جاى او مىپرستيديد ، مىگويند : هر چه نظر مىكنيم ، آنها را نمىبينيم ، بلكه اصلا ما در دنيا چيزى نمىپرستيديم ، آرى خدا اين گونه كفّار را گمراه مىكند )
يعنى در حالى كه ميان كشيده شدن در آب جوشان و سوختن در آتش واقع هستند به آنها گفته مىشود ، كجايند آن خدايانى كه آنها را به غير خدا مىپرستيديد ، كه شما را يارى كنند و از عذاب نجات دهند و يا شما را شفاعت كنند ؟ !
گويند : آنها از نظر ما غايب هستند ، بلكه ما اصلا در دنيا چيزى را نمىپرستيديم و آنها فقط اسماء خالى از مسمّى بوده و مفاهيمى بودند كه ابدا مصداقى در سراسر عالم نداشتند ، آنگاه مىفرمايد خداوند در ساير مواردى كه كافران را گمراه مىكند ، شبيه به اين مورد است كه باطل را حق مىبينند و در طلب آن مىروند امّا بعدا مىفهمند كه هر چه كردهاند بيهوده بوده و سعيشان باطل گشته و علّت اين اضلال خدا آنست كه كافران همواره حق را مىپوشانند .
( 75 )
( ذلِكُمْ بِما كُنْتُمْ تَفْرَحُونَ فِي الْأَرْضِ بِغَيْرِ الْحَقِّ وَ بِما كُنْتُمْ تَمْرَحُونَ )
: ( اين عذاب به جهت آنست كه در دنيا بدنبال تفريح و هوسرانى باطل بوديد و هميشه به نشاط و
هامش
( 1 ) . سورهء بقره ، آيه 24 .