( 64 )
( إِنَّ ذلِكَ لَحَقٌّ تَخاصُمُ أَهْلِ النَّارِ )
: ( اين است به حقيقت مخاصمه و جدال اهل آتش )
در اين آيات به شرح وضع فجّار و اهل طغيان مىپردازد و مىفرمايد آنها بدترين سرانجام را دارند كه عبارتست از حرارت آتشى كه سوزش آن را خواهند چشيد و ملازمش خواهند بود و چه بد بسترى است كه خودشان براى خويش گستردهاند و به آنها امر مىشود كه از آبى سوزان و چركين تناول كنند و نيز اشباه و نظاير اين عذابها را بايد بچشند . آنگاه به ذكر تخاصم و مجادلهء تابعان و متبوعين مىپردازد ، در ابتدا خداى متعال به متبوعين خطاب مىكند و مىفرمايد : اينها پيروان شما هستند كه با ازدحام و دشوارى بسوى دوزخ مىروند و آنها در جواب مىگويند : وسعت و گشايشى بر آنها مباد ، چون آنها داخل آتش خواهند شد و حرارت آن را خواهند چشيد ، آنگاه تابعان در جواب پيشوايان خود مىگويند : وسعت و گشايش از شما دور باد ، چون شما اين آتش را به جان ما افكنديد و ما به جهت پيروى از شما به اين آتش كه بدترين قرارگاه است مبتلا شديم . در اينجا پاسخ پيشوايان ذكر نشده اما در سوره صافّات پاسخ آنها اين است كه ( شما خودتان اهل ايمان نبوديد و گرنه ما بر شما تسلّطى نداشتيم ) « 1 » ، ولى اينجا از قول پيروان نقل مىكند كه به درگاه پروردگار عرضه مىدارند ، خدايا هر كس اين عقاب و عذاب را براى ما پيش آورد ، او را به دو برابر عذاب در آتش مبتلا نما .
آنگاه عموم اهل دوزخ كه در دنيا مؤمنان را اشرار مىپنداشتند ، با خود مىگويند ما را چه شده ، كه ما آن افراد شرير را در اينجا نمىبينيم ؟ آيا ما در استهزاء آنها به خطا رفتيم و آنها اهل نجات بودند و يا اينكه ما چشممان به آنها نمىافتد و آنها را نمىبينيم ؟ !
سپس مىفرمايد : اين گفتگوها و مجادلات در ميان اهل دوزخ امرى ثابت و واقع شدنيست كه هيچ ترديدى در آن نيست ، چون مخاصمهء آن روز آنها ناشى از كشف و ظهور ملكات و سجايايى است كه دلهايشان در اثر ممارست در امر تنازع و مشاجره ، در
هامش
( 1 ) . سورهء صافات آيه 30 - 29 .