بالجمله اين اسباب جمع مىشود و همه منتظرند صدا از كجا بلند و آتش زير خاكستر از كدام نقطه شعلهور خواهد گشت جمعى از خيرخواهان ملت عثمانى ميكوشند ميان اين دو جمعيت را كه اتحاد و ترقى و احرار باشد صلح داده و با هم ائتلاف كنند ولى دست اختلاف اندازنده قوى است و نميگذارد كار ائتلاف صورت بگيرد بعلاوه در اوايل ماه ربيع الاول هزار و سيصد و بيست و هفت ( 1327 ) يكى از نويسندگان فرقه احرار حسن فهمى بيك نويسنده جريده سربستى كه فوق العاده با جمعيت اتحاد و ترقى طرفيت دارد غفلة كشته مىشود فرقه احرار كشته شدن او را بجمعيت اتحاد و ترقى نسبت ميدهند قاتل هم معلوم نميشود اين قتل مهم ناگهانى فوق العاده تهييج فتنه كرده آتش زير خاكستر را شعلهور ميسازد .
بالجمله جمعيت اتحاد و ترقى يك دسته قشون مطمئن از سلانيك باستانبول آورده حفاظت مجلس و نگاهبانى مواضع مهم را كه از جمله است سراى سلطنتى به آنها سپرده بودند يكوقت خبردار ميشوند كه دو ثلث قشون متفرقه حاضر در استانبول كه قريب پانزده هزار نفر است با يكديگر اتفاق كرده رؤساى آنها بهر وسيله بوده با فرقه محمديه يكى شدهاند و عساگر سلانيكى مطمئن قسم خورده را نيز با خود همراه كرده بر ضد كابينه حسين حلمى پاشا صدر اعظم و رياست مجلس احمد رضا بيك در ظاهر و باطن بحمايت استقلال سلطنت خليفة اللهى عبد الحميد قيام مينمايند فرقه احرار هم با اين جمع براى خورد كردن قدرت جمعيت اتحاد و ترقى رفيق شده تصور كردهاند بكوتاه كردن دست جمعيت اتحاد و ترقى آنها روى كار خواهند آمد و به بر هم خوردن كابينه حسين حلمى پاشا كامل پاشا دوباره صدر اعظم مىشود و ناظم پاشا باز وزير جنك ميگردد .
اما گمان ميكنم در شبهه باشند زيرا كه در جنك دو فرقه آزاديخواه فايده عايد مستبدين خواهد گشت ديگر تا قضا و قدر چه حكم نمايد بهرصورت شب دوشنبه 22 ربيع الاول عساگر متفقه در اطراف مجلس مبعوثان كه متصل بجامع اياصوفيه است جمع ميشوند و جمعيت احرار و محمديه به آنها مدد ميدهند و صبح سهشنبه انقلاب شروع مىشود دكاكين استانبول را ميبندند مردم اطراف مجلس شورايملى جمع
حيات يحيى ( فارسى ) — صفحة 79
مساهمون: يحيى دولت آبادى
ص٧٩