براى شرب مردم نجف از كوفه كه بيش از يك فرسخ از شهر دور است ميآورده به قيمت گزاف ميفروختهاند چند سال بيش نيست كه از پول ايرانيان بدست حاج سيد اسد اللّه رشتى اصفهانى از مسافت دور بواسطه نهرى از زيرزمين آب شيرين نزديك نجف ظاهر گشته ولى در مواقع خرابى نهر مذكور باز مردم دچار بىآبى ميشدهاند .
اكنون نهر تويرج براى شرب و زراعت اهل نجف را سعادت بزرگ بخشيده در اين ايام كه نگارنده بنجف ميرسد كندن نهر مزبور شروع ميگردد مردم نجف مخصوصا عربها بىنهايت خوشحالند زيرا كه اين نهر به پول و بدست خودشان جارى مىشود شيرينى آب فرات در كام آنها بواسطه عصبيت تلخ نميگردد ميشوم يكى از پير مردان عرب كه تعصب شديد دارد در مدت چندين سال كه ما بين كنده شدن نهر ايرانى و نهر تويرج فاصله است هر وقت دستش به آب كوفه نميرسيده آب شور چاههاى نجف را را مياشاميده و از آشاميدن آب نهر ايرانى احتراز مينموده است ديگر از ترقيات نجف آباد شدن كوفه و نواحى آنست در نخلستانهاى خوشهواى آن اطراف عمارتهاى نيكو بنا شده بازارها و تجارتخانها داير ميگردد شايد طولى نكشد كه شهر قديم كوفه پس از قرنها خرابى باز خود را آباد ببيند بلى تاريخ است كه گم مىكند و ميجويد و در برابر عمر آن قرنها زمان مانند چشمبرهمزدنى ميگذرد اوضاع روحانى نجف هم نسبت بسابق تفاوت كلى نموده است معنويتها و استحكامات اساسى مبدل بملاحظات ظاهرى شده امور روحانى بيشتر در مجارى خيالات رياستطلبى و هوسرانى ميگذرد در حوزه روحانيان يك طايفه تركانند كه مامغانى و شرابيانى رئيس اول و دوم آنها ميباشند چنان كه از پيش گفته شد ديكر حوزه اعراب است كه سيد حسين بحر العلوم در رياست و سيادت و شيخ محمد حسين كاظمينى در فقاهت بر ديگران تقدم دارند و ديگر حوزه فارسىزبانان است كه سه صورت يافته است يكى آنان كه در رياست خود استقلال دارند از همه مقدم حاج ميرزا حبيب اللّه رشتى است كه در ميدان علم اصول فقه جولانگاه وسيعى دارد و اول حوزه درس نجف بمنبر او داير است .
دوم اشخاصى كه بستگى بميرزاى شيرازى دارند در حقيقت نمايندگان سامره ميباشند و خود را براى مرجعيت تامه يافتن بعد از ميرزا حاضر مينمايند .
حيات يحيى ( فارسى ) — صفحة 79
مساهمون: يحيى دولت آبادى
ص٧٩