شهرهاى ايران و عربستان فساد اخلاقى كه در اين شهر هست كمتر ديده مىشود وضع روحانيت اين بلد را هم از روى ساير احوالش بايد قياس كرد خصوصا كه روحانيت در اينجا و در همهجا تا يك درجه صورت وراثت يافته در اين صورت طمعكاريها و هوسرانيهاى مفرط بيشتر در روحانىزادگان جارى است .
مهمترين حوزههاى روحانى كربلا حوزه حاج شيخ زين العابدين مازندرانى است شيخ مازندرانى قريب هشتاد سال از عمرش گذشته در فقاهت و تقوى ضرب المثل است حسن خلق سرشارى دارد .
مرجعيت تام يافته خصوصا نسبت بشيعيان هند كه نظر بمجاورت او در كربلا او را از ديگر روحانيان بهتر و بيشتر ميشناسند .
ديگر از اوضاع روحانى كربلا مركزيت فرقهء شيخيه است كه در مقابل متشرعه دكانى گشوده حوزه گرمى دائر دارند و چون از روى احترام از بالا سر ضريح سيد الشهداء عبور نميكنند غير شيخىها بالاسرى ناميده ميشوند و شيخى و بالاسرى در كربلا اصطلاح شده است ميان شيخى و غير شيخى .
و اما نجف چنان كه از پيش اشارت رفته اول مركز روحانيان جعفرىمذهب شناخته شده اوضاع طبيعى اين شهر و اطرافش نسبت بسابق تفاوت كلى نموده است .
پيش از اين بواسطه اختلاف ذكرد و شمرت و ناامنى اطراف نجف سكونت مردم منحصر بوده به داخل قلعه اكنون از آن اختلافات كمتر اثر هويداست بعلاوه حكومت عثمانى قوت گرفته قبائل اطراف نجف را در تحت اطاعت درآورده اينستكه سكنه اين شهر بال و پرى باز كرده در خارج قلعه عمارتها ساخته بآسايش زندگانى مينمايند .
درياچهايكه نزديك نجف بوده بواسطه سد نمودن مجارى انهارى كه در آن وارد ميشده خشك گشته و براى زراعت نمودن ميدان وسيع باصلاحيتى بدست سكنه نجف آمده روزبروز بر وسعت دايره زراعت آنها افزوده مىشود خشك شدن درياچه نه تنها ميدان زراعت بمردم داده است بلكه خوشبختى ديگرى را هم بجانب ايشان جلب كرده و آن اينست كه از سطح درياچه راهى پيدا كردهاند تا نهرى از شفاته كنده آب شيرين فرات را از آن نهر به نزديكى نجف جارى نمايند در سابق آب شيرين را
حيات يحيى ( فارسى ) — صفحة 78
مساهمون: يحيى دولت آبادى
ص٧٨