و هم در اين ايام اخبار جنگ روس و ژاپن عالم را بحيرت افكنده خصوصا كه بندر پرت آرتور كه يكى از مهمترين بنادر شرق اقصى و يكى از محكمترين نقاط حربيه بشمار است بعد از محاصره طولانى بدست ژاپونيها ميافتد و جمع كثير از لشگريان روس كه سردار آنها استوسل نام دارد اسير قشون جوان ژاپن گشته اموال و ذخاير بسيار از روسها نصيب ژاپنيان ميگردد و اين فتح ژاپن را يكى از دول مقتدر عالم ساخته نام او را در رديف دول عظيمه ميبرد و از ابهت و عظمت دولت روس كاسته مىشود خصوصا بعد از غرق شدن كشتيهاى درياى بالتيك كه روسها با هياهوى بسيار آنها را دور دنيا گردانيده بجنگ ژاپن فرستادند و چنان بخرج ميدادند كه رسيدن اين كشتيهاى بزرگ جنگى بآبهاى ژاپن آن دولت را سرنگون خواهد كرد و جنگ را خاتمه خواهد بخشيد ولى در اول تصادف كشتيهاى مزبور با كشتيهاى ژاپنى تمام اميدوارى روسها بنااميدى مبدل گشته كشتيهاى مزبور در قعر دريا قرار ميگيرند و عالم را به چشم روسها تيرهوتار مىكند عجبا در وقتى كه كشتيهاى روس از درياهاى بزرگ عبور ميكنند كه بژاپن برسند در بعض جاها از روى نخوت و غرور قايقهاى ماهيگيرى را هدف تير بلا ساخته قدرت و شجاعت خود را در نبرد با ماهيگيران بروز ميدهند و نميدانند طولى نميكشد كه اين نخوتها اين غرورها با خود آنها و كشتيهايشان و هرچه دارند در قعر دريا مدفون ميگردد بديهى است روسيه تا مدت مديد نميتواند خسارت مادى و معنوى كه از جنگ ژاپن به او رسيده جبران نمايد و هم مسلم است كه اين صدمه را هم روسها بطور غيرمستقيم از حريف باسياست خود انگليسها ميخورند و البته همينطور كه ابتلاى روس به اين جنگ ضرر اقتصادى زياد بايران وارد ميسازد از نفوذ سياست روس هم در ايران كاسته مىشود چنان كه از پيش اشاره شد و براى سياست رقيب آنها ميدان بازتر ميگردد - خلاصه سخن در اوضاع معارف بود وزارت علوم علاء الملك در پنج شش ماه اول نه تنها اصلاحى از مدارس جديد نكرد بلكه بواسطه بىحالى و بىاطلاعى او و دخالت دادن به اشخاص نااهل در كار معارف بر مفاسد مدارس افزوده و مشكلات اصلاحات را بر زيادت كرد شوراى عالى معارف كه بعد از تعطيل وبائى به زحمت دائر شده بود دوباره تعطيل گشت و وجوه معارفى تأديه نشد وزير علوم
حيات يحيى ( فارسى ) — صفحة 355
مساهمون: يحيى دولت آبادى
ص٣٥٥