اسباب وحشت عموم ميگردد از طرف دولت طبيب فرستاده مىشود قرنطين ميگذارند و لكن طولى نميكشد كه در همدان و ملاير و قم و كاشان و با بروز مىكند و در ربيع الثانى 1322 پا بتهران ميگذارد از وبائى كه سابق در فصل 17 نگارش يافت هفده سال گذشته اما فجايع آن بلاى عظيم هنوز از خاطرها محو نشده از اين سبب اضطراب شديد در عموم خلق پديدار شده مردم فوجفوج تهران را گذاشته بييلاقات مسافرت مينمايند .
مرض از جنوب بتهران كه بيشتر غربا و فقرا در آن جهت منزل دارند بروز كرده بفاصله چند روز كشتار زياد مينمايد .
شوراى عالى معارف براى چند ماه تعطيل مىشود مدارس عموما بعنوان يك ماه بسته مىشود و بعضى از آنها تا دو سه ماه باز نميگردد و پس از داير شدن مدارس در شاگردان آنها نقصان ديده مىشود بواسطه تلف شدن و متوارى گشتن شاگردان .
اگرچه در ممالك داراى همهگونه وسائل حفظ صحت در هنگام بروز امراض عمومى باز گاهى مشاهده مىشود كه تلفات بسيار واقع ميگردد سعى و كوشش كاركنان اداره صحيه با تمام وسائل كه در دست دارند بىاثر يا كماثر ميماند ولى مسلم است كه در شهرهاى ما كثافت زياد در خانهها و در معابر و نهرها و ناپاكى آبهاى آشاميدنى موجب توليد مرضهاى گوناگون ميگردد و در موقع بروز امراض مسرى بر شدت و حدّت آنها ميافزايد .
چيزى كه ميان جان اين مملكت رسيده هواى خوش و آفتاب تابنده آن است كه تا يك اندازه ميتواند از موجبات توليد و تكثير امراض بكاهد .
شهر تهران در ناپاكى آبهاى جارى از هيچيك از شهرهاى ديگر ايران عقب نمانده است در سرتاسر اين شهريك رختشوىخانه وجود ندارد سر هر نهر آب و در هر گذر جامههاى كثيف با هرچه دربر دارد در آبهاى جارى شسته مىشود و همين آبها بخانها رفته به مصرف شرب مردم ميرسد در اينوقت هم كه آبهاى پر از و با آشاميده مىشود كسى بفكر حفظ الصحه نميباشد و اگر معدودى از اشخاص باخبر بخواهند گرچه فقط بجوشاندن آب مشروب حفظ صحتى بنمايند مورد ملامت عوام و بىخبران ميگردند از طرف ديگر مردم عوام بعوض هر كار بعزادارى و سينهزنى ميپردازند درست است
حيات يحيى ( فارسى ) — صفحة 350
مساهمون: يحيى دولت آبادى
ص٣٥٠