يك مرتبه از تحصيلات آنها امتحان شده پس از تكميل تحصيلات بمشاغل روحانى اشتغال يابند و از محصلين مدارس جديد هركدام بخواهند بشغل روحانيت بپردازند به آن مدرسه وارد گردند تا آن مدرسه سرمشق ساير مدارس دينى بگردد و رفتهرفته همه اصلاح شود تصور ميكردم صلاحيتدارترين مدارس براى اين كار مدرسه سپهسالار ناصرى باشد كه چون توليتش با شاه است و از طرف پادشاه غالبا بيكى از رجال متدين واگذار مىشود شايد بشود او را وادار كرد نظريات اصلاحخواهانه را در آن مدرسه بموقع اجراء بگذارد .
در اينوقت كه توليت مدرسه مزبور از طرف مظفر الدين شاه بميرزا سيد عليخان موثق الملك صندوقدار همايونى واگذار شده و او در اتمام بناى مدرسه كه مدتى بتعويق افتاده سعى بليغ مينمايد مصمم ميشوم مقصد ديرينه خود را با شخص مزبور بميان گذارده بلكه او را براى انجام مقصد حاضر نمايم .
مدرسه ناصرى چنان كه گفته شد از مؤسسات ميرزا حسينخان سپهسالار است در ايام رياست و صدارت خود اين بناى عالى را كه در قرنهاى اخير كمتر مثلومانند دارد تأسيس نموده در سنه 1297 هجرى كه نگارنده بتهران آمده بخراسان ميرفتم اساس قسمت غربى آن بنا را ميگذاردند و ميديدم عمق پايهها از بلندى ديوارها كه بعد ساخته شد كمتر به نظر نميامد بانى مزبور موقوفه بسيار براى آن مقرر كرده وقف نامه مفصل تنظيم و در كتيبه مدرسه نوشته شده است و تا اين تاريخ تمام فصول وقف نامه مجرى نگشته است .
مدرسه ناصرى كتابخانه مفصلى دارد مشتمل بر كتابهاى فارسى و عربى تازه و كهنه بسيار در سنه 1307 هجرى كه نگارنده مجددا بتهران ميآيم رياست مدرسه با يحيى خان مشير الدوله برادر سپهسالار است به مباشرت احمد عليخان رئيس مزبور بناهاى ناتمام مدرسه را قريب الاتمام ميسازد و كتابخانه را كه باير مانده بود داير ميگرداند بعد از مردن يحيى خان مشير الدوله يكى از خلوتيان شاه امين همايون از طرف شاه به نيابت توليت منصوب و قسمتى از ناتماميهاى مدرسه بدست او باتمام ميرسد و امر تدريس مدرسه و امامت مسجد آن بحاجى ميرزا ابو الفضل كلانترى كه از علماى
حيات يحيى ( فارسى ) — صفحة 347
مساهمون: يحيى دولت آبادى
ص٣٤٧