ميرزا على اصغر خان اتابك اعظم هم جانب آنها را نگاه ميدارد چونكه بمساعدت آنها ميرزا عليخان امين الدوله صدر اعظم حريف وى از ميان رفته و رقيب روسها يعنى انگليسيان هم نظر خوبى به او ندارند در اين صورت ناچار است روسها را از خود راضى نگاهدارد و اين اوضاع موجب نگرانى شديد انگليسيان مىشود .
انگليسيان ميبينند ازدياد نفوذ روس بواسطه قرضههائى است كه بايران دادهاند آنها هم حاضرند بايران قرضى بدهند و از رقيب خود عقب نيفتند ولى روسها از پيش اين راه را به روى آنها بستهاند چه در ضمن شرايط استقراض قيد شده است تا وقتى كه دولت ايران قرض خود را بروس ادا نكرده باشد نتواند از هيچ دولت ديگر استقراض بنمايد بيچاره ايرانيان هم ناچار بودهاند اين شرط استقلالشكن را بپذيرند .
با وجود اين انگليسيان بعنوانهاى مختلف قرضهاى كوچك دستى بدولت ميدهند دولتيان هم براى اسكات آنها قبول ميكنند و بعلاوه در مقابل امتيازاتى كه روسها ميگيرند آنها هم از دولت تقاضائى مينمايند و بزرگتر موفقيتى كه حاصل ميكنند گرفتن امتياز نفت جنوب است كه معروف است بامتياز دارسى انگليسيان بقدرى بارغبت بگرفتن اين امتياز اقدام مينمايند كه از دادن سهامى هم بواسطههاى گذراندن آن از ايرانيان مخصوصا از رجال مهم دريغ نميدارند .
ياد دارم چند سال پيش با يكى از صاحبمنصبان انگليس در تهران صحبت ميداشتم و ميپرسيدم انگليسيان چرا در اين مملكت ميدان را پيوسته براى روسها خالى ميگذارند جواب داد در لندن دو سياست مختلف راجع بايران هست يكى آنكه بايد بهر قيمت باشد سياست انگليس در داخله ايران قوت داشته باشد و از تجاوزات روس در تمام مملكت جلوگيرى شود دسته ديگر ميگويند سياست انگليس در ايران در خود مملكت موضوعيت ندارد بلكه براى جلوگيرى كردن از تجاوزات روس است بسرحدات هندوستان هر وقت ديديم اين موضوع خواست صورت خارجى حاصل كند در محل خود جلوگيرى خواهيم كرد و لازم نخواهد بود همهوقت بدون ضرورت مبلغى پول صرف حفظ پليتيك دولت در داخله ايران بشود مدتى بود طرفداران سياست دوم روى كار بودند از اين جهت سياست ما در داخله ايران ضعيف شد اكنون اوضاع
حيات يحيى ( فارسى ) — صفحة 314
مساهمون: يحيى دولت آبادى
ص٣١٤