هر ماه از دوش نگارنده و رسيدن مختصر اعانه بمدرسه كماليه اندكى موجب آسايش خاطر شده بعد از پنج سال زحمت و خسارت تحملناپذير ميتوانم نفسى كشيده ساعتى استراحت نمايم .
و اما انجمن معارف - انجمن معارف كه بنام شوراى عالى معارف ناميده مىشود تا اين وقت در منزل نير الملك وزير علوم منعقد ميگردد از اين وقت كه انجمن ادارى معارف تا يك اندازه موفق مىشود از هرجومرج مدارس جلوگيرى كند و مدارس را از متوسطه و ابتدائى در تحت نظم و ترتيب واحد درآورده از روى يك دستور دائر سازد و از تعديات اشخاص طماع كه بضديت با مدارس ديگران مدرسهدار شدهاند تا يك حد جلوگيرى كند حيثيت شوراى عالى معارف زياد مىشود و احتياج خود را بيك مكان ثابت احساس مينمايد كه دفاتر و اسناد را در آن جمع نموده جلسات رسميش در آن مكان دائر گردد و براى اين كار كتابخانه قديم دار الفنون كه در زاويه ما بين دار الفنون و مدرسه نظام واقع است انتخاب شده اثاثيه مختصرى براى آن محل تهيه ديده مىشود روز سهشنبه هشتم جمادى الثانية 1321 شوراى عالى معارف در دار الفنون منعقد ميگردد شرححال دار الفنون و اوضاع معارف را در فصل 43 خواهيد خواند اينك فصلى از اوضاع مملكت و احوال خانواده بايد نگاشت .
فصل چهل و دوم اوضاع مملكت و احوال خانواده و نفت جنوب
در اين ايام رقابت روس و انگليس در اين مملكت شدت مىكند و موجب بدبختيهاى گوناگون ميگردد .
شرح واقعه آنكه قرضههاى پىدرپى ايران از دولت روس نفوذ آن دولت را در سرتاسر مملكت بر زيادت كرده كار به جائى ميرسد كه كاركنان روس در ايران مانند قشون فاتحى در يك ملت مغلوب رفتار ميكنند و روزبروز بر طلبات خود از دولت و بر مداخلات خويش در امور مملكت ميفزايند .