آيا باز هم شما و رئيس التجار ( عموزاده او ) بر من ايراد ميگيريد كه چرا در اينكارها آن اقدام كه بايد بكنم نميكنم ملامتهاى حاج معزى اليه در من اثرى نميكند و به او ميگويم اول و آخر اگر اين مملكت راه نجاتى داشته باشد از مدرسه خواهد بود و بس و هم در اين ايام مخبر السلطنه از سفر اروپا مراجعت مينمايد و او را در حال نااميدى از پيشرفت كار معارف ميبينم با اين حال نگارنده در سايه خوشبينى ذاتى كه دارم بعمليات خود مداومت داده در نهايت تنگدستى مدارس خود را با هر مشقتى كه داشته باشد راه ميبرم و باز مخبر السلطنه را حاضر مينمايم با اتابك اعظم و با مشير الدوله و با نير الملك وزير علوم صحبت بدارد بلكه حاضر شوند قدمى رو باصلاح مدارس و معارف بردارند و قانونى كه گذاشته شده بموقع اجرا گذارده شود در اين احوال اوضاع چهار مدرسه كه بيشتر مربوط بوزارت معارف است علميه ، افتتاحيه و شرف و مظفريه بواسطه نرسيدن وجه اعانه دولتى به آنها از مدارس ملى بدتر و فرياد و فغان بيچارگى و درماندگى اعضاء و معلمين مدارس مزبور بلند شده كار به جائى ميرسد كه از روى بيچارگى مصمم ميشوند اجماعا در يكى از سفارتخانههاى خارجه پناهنده شوند در اينحال نگارنده مشير الدوله را از تصميم معلمين و اجزاى مدارس آگاه ساخته بر مسامحهئى كه از طرف دولت در اداى حقوق معارفيان پريشانروزگار شده و مىشود سخت ملامت مينمايد اتفاقا اوضاع سياست وقت طورى است كه نميخواهند از جائى صدائى بلند شود چه رسد كه بگذارند جمعى از معلمين و اجزاى معارف در سفارتخانه اجنبى تحصن بيابند و در نتيجه مشير الدوله معلمين را جمع كرده چند هزار تومان حقوق عقب افتاده آنها را ميدهند و هم ششهزار تومان اعانه دولتى كه سه هزار تومانش از خزانه دولت داده مىشود و سه هزار تومان ديگر را بايد اعانه جمع كنند و جمع نميشود مقرر ميگردد همه از خزانه دولت داده شود مخبر السلطنه هم مأمور ميگردد وزير علوم را در اجزاى امور مدارس مساعدت نمايد مخبر السلطنه نگارنده را ميطلبد و در اصلاح كار معارف همدست ميشويم و تصميم گرفته مىشود بشرح ذيل كار مدارسى را كه تا اين تاريخ موجود است اصلاح نمائيم اولا عنوان دولتى و ملتى را از سر مدارس برداشته همه در تحت امر وزارت معارف بيك ترتيب اداره شود .
حيات يحيى ( فارسى ) — صفحة 308
مساهمون: يحيى دولت آبادى
ص٣٠٨