كه باستقلال اين مملكت وارد ميگردد .
ارباب قلم مخصوصا نويسندگان ايرانى در خارج از سياستهاى تازه ايران و روس و از بيوضعى دولت و سهلانگارى دولتيان سخت انتقاد مينمايند و از همه بيشتر حبل المتين كلكته و پرورش مصر داد سخن داده هيجان شديدى در افكار توليد ميگردد بديهى است دولت روس كه به دادن چند كرور تومان قرض بايران قدرت و اختيار خود را بر زيادت نموده ميخواهد سرتاسر مملكت را تحت نفوذ خود درآورد راضى نميشود زبانها و قلمها ايندرجه آزاد بوده باشند كه حقايق را بىپرده بگويند و بنويسند خفتگان را بيدار و بيداران را بهيجان آورند امين السلطان صدر اعظم هم كه سياست روس را پيروى مينمايد و واسطه استقراض و استحكام روابط تازه سياسى و اقتصادى روسيه با ايران است يكى بملاحظه سياست روس ديگر از روى احساسات فطرى خودش كه چندان باينگونه آزاديها كه موجب ترويج افكار جديد است مناسبت ندارد براى جلوگيرى از قلمهاى حقيقتنگار و محدود ساختن آزادى افكار دواعى خصوصى دارد در اين صورت چه مانع خواهد داشت كه به خواهش روسها براى كشيدن سدى در مقابل افكار تازه و آزادى مطبوعات مهيا شده باشد .
امين السلطان پس از ورود موكب همايونى بفاصله چند روز اتابك اعظم مىشود و اين بزرگتر لقبى است كه به شخص اول دولت داده مىشود بعد از ميرزا تقيخان امير كبير اين اول دفعه مىباشد كه اين لقب بصدر اعظمى داده شده ارتقاء رتبه صدر اعظم ميتواند دليل بوده باشد بر پائين آمدن درجه آزادى افكار تجددخواهان از اوج ترقى و رفعتى كه داشته و شروع ميگردد مقدمه ارتجاع بجلوگيرى از ورود جرايد فارسى مصر و كلكته به خاك روسيه و بعد از آن بلافاصله ورود آنها به خاك ايران ممنوع مىشود .
دولت ايران متحد المآلى بمأمورين سياسى خود در هندوستان و مصر و غيره ميفرستد كه اگر روزنامهنگاران فارسى بخواهند به كار خود مداومت داده روزنامهاى آنها در ايران منتشر گردد بايد بايران آمده اداره روزنامه را در اينجا داير نمايند بديهى است مراد از اين اظهار محدود ساختن آزادى قلم مىباشد به آنچه ممكن است در داخل مملكت نگارش يابد چه اولا نويسندگان جرايد مزبور اگر توانسته بودند در داخل مملكت
حيات يحيى ( فارسى ) — صفحة 280
مساهمون: يحيى دولت آبادى
ص٢٨٠