هر حال رعايت آن را لازم ميشمارم تجاوز نمايم پس همان بهتر كه به همين اندازه قناعت نموده بنويسم تقدير الهى جارى شده بود اين مؤسسه خير باقيمانده پايه آن در محور صحيحى كه در كارهاى جارى مملكت كمنظير است گردش نمايد .
خلاصه دست مخالفين داخلى از دامان مدرسه سادات كوتاه و بواسطه كوتهدستى آنها بر حوزه مخالفين و بدخواهان معارف شكست فاحش وارد ميگردد .
مدير و دفتردار مدرسه بعد از اين واقعه تا مدتى از هرگونه دوندگى بر ضد من ، بر ضد هيئت نظار و بر ضد مدرسه فروگذار نكرده بىآنكه هيچ نتيجه بر سعى آنها مترتب گردد .
ميرزا على نقى خان مستشار السلطان مساعدت خود را با مدرسه سادات مداومت داده مصارف تحصيل چند نفر از شاگردان را دائما به عهده خود ميگيرد و از هرگونه مراقبت دريغ نميدارد مير سيد حسن نقيب السادات از سلسله قائممقامى كه شخص زيرك با خط و ربطى است بدفتردارى مدرسه منصوب ميگردد و يكى دو تن از سادات ظاهر الصلاح را مدير و ناظم نموده امور مدرسه منظم مىشود .
البته خوانندگان كتاب من از خواندن اين وقايع كه بطور اجمال بيان گشته باوضاع و احوال مملكت پىبرده ميفهمند اقدام نمودن بكارى بىآنكه اقدامكننده خود را همرنگ جماعت سازد چه محذورات دربر دارد .
بالجمله در اواخر ربيع الاول 1318 كه خاطر نگارنده از طرف مدرسه سادات آسوده ميگردد متوجه كار انجمن معارف مىشود .
از انجمن معارف در اينوقت جز اسمى باقى نيست اعضاى انجمن گاهى در منزل وزير علوم اجتماع مينمايند بىآنكه بر اجتماع آنها اثرى مترتب باشد رفتهرفته معارفخواهان از افتتاحيه و حوزه آن و از روزنامه معارف تنفر حاصل كرده مقالهها بر ضد انجمن و اقدامات مفتاح الملك نوشته بجرايد فارسى خارج ميفرستند روزنامههاى مزبور هم از حوزه افتتاحيه انتقاد و روزنامه معارف دفاع نموده با كمال بىاعتنائى باقدامات خود مداومت ميدهد مخبر السلطنه بمدرسه علميه رسيدگى مىكند بىآنكه دخالتى در ساير مدارس دولتى نموده باشد .
حيات يحيى ( فارسى ) — صفحة 278
مساهمون: يحيى دولت آبادى
ص٢٧٨