فصل سى و هفتم دولتيان و مدرسه سادات و تأسيس مدرسه سياسى
در حالتى كه قسمت دولتى معارف جديد در سايه مقاصد خصوصى مدير مدرسه افتتاحيه ترقى معكوس مينمايد و قسمت ملى آن دچار اغراض اشخاص و گرفتار كشمكش ميان خودخواهى و معارفپرورى طمعكارى و بيطمعى است شخص جوان تحصيل كردهئى بدائره معارف قدم نهاده مختصر مددى به كارهاى معارفى مينمايد .
شخص مزبور ميرزا حسنخان مشير الملك است كه از مأموريت روسيه بازگشته براى ترويج معارف فكر روشن و سر پرشورى دارد .
ميرزا نصر اللّه خان مشير الدوله پدر اينجوان وزير خارجه مىباشد .
مشير الدوله از اهل نائين چند سال نويسنده ميرزا سعيد خان وزير خارجه ناصر الدين شاه بوده در سايه سعى و عمل خود بيش از آنچه انتظار ميرفته ترقى نموده در وزارت خارجه مصدر خدمت شده بمقام معاونت رسيده در ايام وزارت خارجه قوام الدوله و صدارت ميرزا على اصغر خان امين السلطان از بىمهرى صدر اعظم بوزير خارجه استفاده نموده تقرب تام بمقام صدارت حاصل كرده در عنوان معاونت وزير خارجه زيردست صدر اعظم كار وزارت مينموده است اين شخص اولا ملقب بمصباح الملك مىشود زان پس مشير الملك ميگردد و بعد از رحلت حاج ميرزا محسنخان مشير الدوله داراى اين لقب گرديده بر اعتبارات او افزوده مىشود و بالاخره بوزارت خارجه رسيده خود را براى اشغال نمودن مسند صدارت نيز آماده ميسازد .
مشير الدوله سه پسر قابل دارد و با اينكه خود ممالك خارجه را نديده و از معلومات جديد بىاطلاع است از معاشرت با خارجيها و از خدمت طولانى كه در وزارت خارجه داشته بلزوم حسن تعليم و تربيت اولاد خود پىبرده دقيقهئى در انجام اين وظيفه كوتاهى ننموده است پسران مشير الدوله همه نيكو تربيت يافتهاند مخصوصا ميرزا حسنخان مشير الملك ، مشير الملك پس از ورود بتهران و آگاه شدن از ترتيب معارف به خيال ميافتد مدرسهئى براى علوم سياسى تأسيس نمايد محسنات اين كار را بپدرش خاطرنشان نموده