رسد كه بخواهد بكليه دائره معارف هم نظر داشته باشد و از حملههائيكه از هر طرف به او مىشود دفاع نمايد و از خودسريهاى اجزاء و اعضاء جلوگيرى كند .
در اينحال اگر تصور شود گرفتارى نگارنده نزديك است از حدود تحمل خارج گردد تصورى بجاست و غير از عشق بمعارف هيچ قوهئى نميتواند دوش مرا در زير اين بار سنگين نگاهدارد خصوصا كه اميدوارى بتأسيس شركت خيريه و مساعدت مالى آن بنااميدى مبدل گردد و تنها اميدى كه به خود ميدهد اينست كه مدرسه سادات بهمت معاونين و مدرسه ادب و كماليه به زياد شدن محصلين به زودى بتواند روى پاى خود ايستاده هريك از مساعدت مالى نگارنده بىنياز گردد و لكن حوادث آتى كه بواسطه طمعكاريها و اغراض خصوصى روى ميدهد تير اين نويد را هم به سنگ رسانيده دائر گرفتارى را بر نگارنده تنگتر مينمايد .
چند ماه بدينموال ميگذرد زمزمههاى مخالفتآميز از دفتردار مدرسه سادات و از مترجم الدوله بلند شده با يكديگر همصدا ميگردند .
مترجم الدوله شغل آبرومندى تحصيل كرده مختصر معاشى كه مرتب به او ميرسد بدست آورده گرچه اختيارات او در مدرسه محدود است و لكن احترامش محفوظ مىباشد در اين صورت دليل ندارد كه خشنود نباشد و از كسى كه اين اسباب را فراهم آورده ناراضى بماند ولى حوزه مخالفين كه در كار مدرسه سادات توليد شده مترجم الدوله را نيز به حال خود باقى نگذارده او را بمخالفت نمودن واميدارد .
مترجم الدوله دلتنگى كه در مدرسه ادب دارد اينست كه زمام ماليه بدست او نيست و دفتردار مدرسه تابع اراده او نميباشد به اين سبب با او مخالفت مينمايد نصيحت به او اثر نميكند پند و اندرز فايده نميبخشد گاهى شنيده مىشود خود را مستقل و مدرسه را از خود ميداند گاهى اقدامات و افكار ديگرانرا به خود نسبت ميدهد و بالجمله زمزمه هاى مخالفتآميز او به گوش ميرسد و با او مدارا مىشود بلكه به خود آيد و وسيله آسايشى را كه بدست آورده برايگان از دست نداده باشد و بالاخره او را واميدارند كه بمخالفت نمودن با نگارنده اقدام نمايد .
مترجم الدوله مهمانى مفصلى در خانه خود نموده مهمانى مزبور براى اجراى
حيات يحيى ( فارسى ) — صفحة 257
مساهمون: يحيى دولت آبادى
ص٢٥٧