مستقيم بعنوان توسعه معارف موفقيتهاى مهم تحصيل كرد و لكن متأسفانه باقتضاى اوضاع مملكت و اخلاق مردم آتش منفعتپرستيها مشتعل شده ديگ طمعكارىها به جوش آمده اين صندوق را هم همرنگ ديگر صندوقها نموده اطمينان مردم از آن بر طرف و در آتيه عايدات منحصر خواهد گشت به آنچه دولت به آن بپردازد .
بالاخره اعتراضات بر تصرفات مفتاح الملك در صندوق معارف زياد مىشود به حدى كه مفتاح الملك مجبور ميگردد كليه جمع و خرج را طبع و نشر نمايد .
مفتاح الملك مانند يكى از حكام ولايات كه براى دولت حساب ميسازد براى ملت حساب ساخته تصديق دفترخانه دولت را شاهد درستى حساب مزبور قرار داده در نمره 565 روزنامه اطلاع صورت آن را منتشر ميسازد .
انتشار صورتحساب مزبور زبان اعتراضكنندگان را درازتر و تيرهاى انتقاد مخالفين را تيزتر ميسازند چه مدلل ميدارد بىاحتياطيها و بىمبالاتيها كه در كار صندوق معارف شده بطورى است كه نميتوان بر آنها پردهپوشى كرد .
اگر خوب نظر كنيم ميبينيم مباشرين صندوق معارف عادت مخالف جارى دولت كارى نكردهاند زيرا كه هيچ خدمت از خدمات دولتى مهم يا غير مهم بهيچكس كوچك يا بزرگ رجوع نميشود مگر مأمور آن كار پيش از هرچه بجانب مداخل آن نظر مينمايد .
بهركس هر خدمت رجوع شود اول كلمهئى كه ميپرسد اينست : چه دارد ؟ يعنى در اين كار چقدر ميتوان مداخل كرد هرقدر مواحب و حقوق بمأمورى داده شود ممكن نيست از مداخل نمودن صرفنظر نمايد پس اگر مباشرين صندوق معارف هم دست مداخل بجانب آن دراز نمايند خلاف معمول كارى نكردهاند .
بلى چيزى كه شگفتآور است اين است كه دست طمع بجانب صندوق ملى معارف دراز كرده شود البته تعجبآور است و لكن وقايع گذشته ثابت نموده و پيش آمدهاى بعد ثابتتر مينمايد كه عنوان ملى بودن در حقيقت بعد از تغييرات كه در انجمن معارف شد از سر اين صندوق بر طرف گشته و هم حوادث آتيه مدلل ميدارد كه مباشرين صندوق مزبور معارف را براى خود خواسته و ميخواهند نه خود را براى معارف
در اين صورت از اين ببعد در اين صندوق غير از لعنت چيزى ديده نخواهد شد
حيات يحيى ( فارسى ) — صفحة 244
مساهمون: يحيى دولت آبادى
ص٢٤٤