مفتاح الملك انجام اين خدمت را به عهده گرفته عدهئى از شاگردان مجانى افتتاحيه را نامزد شاگردى دبستان دانش نموده بر سر يكى دو از اطاقهاى مدرسه مزبور لوحه دبستان دانش را نصب مينمايد .
مفتاح الملك براى تأسيس دبستان مبلغى از ارفع الدوله گرفته و هر ماه چند برابر آنچه خرج يكى دو معلم دبستان مىشود از او دريافت مينمايد .
ارفع الدوله كه از حقيقت مطلب بىخبر و تنها دلخوش است كه گاهى در جرايد مخصوصا در روزنامه معارف اسمى از دبستان دانش يا تجليلى كه از او شده باشد بخواند و يا صفحه عكس از عدهئى از كودكان با لباس يكجور و نشان دبستان دانش بر كلاه آنها ديده به اين و آن بنماياند .
و بالجمله مدرسه افتتاحيه تا مدتى از دبستان دانش و پول ارفع الدوله و معاونين استفاده نموده بر توسعه خود ميافزايد .
مفتاح الملك هرقدر سعى مىكند بتواند مانند احتشام السلطنه از مردم وجه اعانه براى صندوق معارف بگيرد ممكن نميشود چونكه اولا اعتبارات شخصى و خانوادگى احتشام السلطنه را ندارد كه مردم از او ملاحظه داشته باشند و ديگر آنكه انقلاب انجمن معارف خارج شدن احتشام السلطنه كنارهگيرى بعضى از اعضاء و بالجمله كشمكشها كه شده قهرا از ابهت انجمن كاسته به آن نظر كه پيش از اين بانجمن نظر ميشده اكنون نميشود خصوصا كه ديده مىشود براى مركز معارف بودجهئى ترتيب ميدهند كه هيچ ضرورت ندارد از قبيل خرج سفره اطاق رئيس حقوق اعضاى دفتر كسر بودجه روزنامه معارف و غيره اينست كه صندوق معارف وجاهت ملى خود را از دست داده معلوم نيست توجهى را كه در اوايل تأسيس از وطنخواهان به خود مىديده بعد از اين ببيند و اين بزرگتر بدبختى است براى معارف جديد .
صندوق معارف اول صندوق ملى است كه در سالهاى آخر تأسيس شده بىآنكه نظر استفاده شخصى در آن بوده باشد و اگر به صورت اولى خود باقيمانده بود ممكن بود با مساعدت ملتخواهان و معارفپروران هرقدر دايره معارف وسعت بگيرد بتوان يك قسمت از بار آن را بدوش ملت گذارد و به وضع نمودن مالياتهاى مستقيم و غير
حيات يحيى ( فارسى ) — صفحة 243
مساهمون: يحيى دولت آبادى
ص٢٤٣