روحانىنمايان از اين مجلس اظهار نارضائى كرده بر ضديت خود با معارف جديد و با مدارس نورس ميافزايند .
ديگر از جمله وسائل كه مفتاح الملك براى توسعه افتتاحيه بدست ميآورد تأسيس دبستان دانش است در همان مدرسه در صورتى كه آنچه از بابت دبستان به او ميرسد بيشتر از آنست كه به مصرف مىرساند .
دبستان دانش چيست و مؤسس آن كيست ؟
ميرزا رضا خان ارفع الدوله متخلص بدانش از مردم آذربايجان در جوانى بواسطه ظرافت طبع و حسن قريحهئى كه داشته در دواير رسمى خارجه ايرانى در روسيه و غيره مختصر استخدام يافته در سايه استعداد و قابليت خود ترقى نموده زبان روسى و فرانسه را فراگرفته در خط و ربط فارسى ، معلومات ادبى اطلاعات يافته مدتى در تفليس جنرال قنسول بوده كمكم تمول حاصل نموده اثاثيه و موزهئى مرتب ساخته بالاخره به سمت وزيرمختارى بدربار امپراطورى روس منصوب ميگردد .
ارفع الدوله ذاتا نامجو شهرتطلب علاقمند به وطن و آثار آن است و از بذل و بخشش در تحصيل نام هم مضايقه نمينمايد ارفع الدوله در انجمن صلح لاهه نماينده ايران شده پيرايها بر اين مأموريت ميبندد بحديكه از دولت ايران رتبه شاهزادگى تحصيل نموده در آن انجمن پرنس صلح خوانده مىشود .
در اين ايام كه صداى اشتهار معارفى ايران در روسيه بلند ميگردد او نيز درصدد مىشود سرى در ميان سرهاى معارفپرور داخل نموده شركتى نموده باشد .
ارفع الدوله دفتر اعانهئى براى تأسيس يك مكتب ابتدائى مجانى در تهران گشوده از معارفخواهان ايران ساكنين حوزه مأموريت خود در روسيه و قفقاز وجوهى جمع آورى كرده در يكى از بانكهاى سنپطرزبورغ بمرابحه ميگذارد كه سود آن به مصرف مكتب مزبور رسيده باشد و چون مرابحه سرمايه مزبور كفايت مصارف آن را نميكند حاضر مىشود از كيسه خود مبلغى بر آن افزوده مكتب را زودتر داير نمايد .
ارفع الدوله نيّت خود را با اقداماتى كه در اين راه نموده و نتيجهئى كه گرفته بوزارت خارجه تهران مينويسد اين مكتوب وقتى ميرسد كه مفتاح الملك زمامدار كار معارف گشته .
حيات يحيى ( فارسى ) — صفحة 242
مساهمون: يحيى دولت آبادى
ص٢٤٢