محدود ساختن معارف در برابر فكر و خيال تعميم و توسعه آن در حمله اول مغلوب و نابود است .
ديگر توجه افكار تجددخواهان معارفپرور و بلكه عموم بيداران ايرانى است از داخل و خارج بپيشرفت اين اساس و توسعه و تعميم آن و از همه مهمتر احساس احتياجى است كه در مغز بسيارى از اولياى اطفال بوجود مدارس جديد توليد گشته كه پى بمنافع ظاهر و باطن آن بردهاند و آن احساسات باقتضاى زمان روزبروز در تزايد مىباشد و احتياج بهتر مولد هرچيز است در اينعالم .
پس وجود اين وسائل ميتواند تنهائى تهىدستى و بىاسبابى نگارنده را جبران نموده از مداومت دادن بفكر خود و برداشتن قدمهاى سريع و انديشه ننمودن از تيرهاى ملامت كه از هر طرف ميرسد دلگرم و مطمئن نگاهدارد .
مفتاح الملك بعد از خارج شدن احتشام السلطنه بفوريت روزنامه معارف را از غرّه شعبان 1316 تأسيس مينمايد .
روزنامه معارف در يكورق كوچك راجع بجريان امور معارفى در ظاهر و در باطن نماينده مدرسه افتتاحيه و هرچه در آنجا ميگذرد با طبع سنگى داير ميگردد چون مقرر شده است روزنامه را قبل از طبع نگارنده مطالعه نمايد در شماره اول نام دو تن از روحانيان را ميخواند كه يكى را به عادت مملكت با القاب زياد و ديگرى را بر خلاف رسم بىالقاب مينويسد نگارنده يادداشت مينمايد يا نوشتن القاب را موقوف بايد كرد يا همه را با القاب بايد نوشت مفتاح الملك القاب را حذف كرده روزنامه را طبع نموده يك نمره طبع شده بىالقاب و مسوده خطى با القاب آن را به نظر روحانى طرف توجه خود رسانيده ميانه نگارنده و او تفتين مينمايد پس از اين واقعه نگارنده در روزنامه كناره جوئى كرده با مفتاح الملك و كسان او با احتياط معاشرت مينمايد مفتاح الملك همّ خود را مصروف توسعه افتتاحيه نموده بمدارس ديگر اهميت نميدهد با وزير علوم ظاهرسازى و با دو سه تن از اعضاى انجمن خصوصيت نموده به ديگران اعتنائى نمينمايد .
در اين ايام كتابخانه ملى برهم مىخورد مفتاح الملك ميخواهد كتابها را نيز بمدرسه افتتاحيه ببرد ولى وزير علوم رضا نداده آنها را به خانه شخصى خود برده توقيف مينمايد .
حيات يحيى ( فارسى ) — صفحة 239
مساهمون: يحيى دولت آبادى
ص٢٣٩