بالجمله اين وسائل و غرضمنديها روزبروز در وزارت خارجه شدت نموده اثرش در انجمن معارف به صورت كشمكش احتشام السلطنه و مفتاح الملك بر سر كار مكتب و مدرسه هويدا ميگردد .
احتشام السلطنه اين مسائل را كاملا ميداند و براى اينكه در وزارت خارجه از معاندين خود شكست نخورده باشد و هم صدمه اين كار بوزارت مشير الدوله وارد نيايد ناچار است حملهئى را كه در انجمن معارف به او شده رفع نمايد در صورتى كه اسباب اين مدافعه را بواسطه اختيارات خود و پيشآمدها از دست داده اين است كه از روى ناچارى زير بار حاضر شدن در انجمن و تمكين نمودن از وزير علوم ميرود چونكه اقل محذورين است تا ببيند عاقبت كار بكجا خواهد كشيد .
احتشام السلطنه در مدت دخالت خود در كار معارف حساب دادوستديكه در وجوه اعانه و غيره نموده بانجمن نداده است در اوائل همين ماه رجب صورتحساب مرتبى بانجمن آورده مورد تمجيد واقع گشته و اين خود بر حسادت مخالفين افزوده است كه نتوانستهاند از اين رهگذر سر راهى بر او گرفته باشند پس در حقيقت احتشام - السلطنه خدمت خود را بمعارف انجام داده جاى اعتراضى باقى نگذارده و اگر باقتضاى اخلاق طبيعى خود و اخلاق عمومى درباريان رفتارى نموده باشد كه نتيجه سوئى براى خودش يا براى معارف داشته باشد شايد خود را مقصر نداند و نزد وجدان خويش خجل نبوده باشد .
فصل سى و دوم انجمن معارف و خطر انحلال
انجمن معارف كه در داخل و خارج محل توجه عموم بيداران است انجمن معارف كه در نتيجه انقلابات اخير و فداكاريهاى جانى و مالى حساسترين افراد اين ملت و در سايه افكار وطنپرستانه دانشمندان مملكت تأسيس شده و يگانه مؤسسه ملى است كه در اثر قتل ناصر الدينشاه و تجديد سلطنت و رياست امين الدوله بر امور دولت با هياهوى تجددخواهى و وطنپرستى و معارفپرورى عرض اندام نموده ميخواهد بمنزله