در دار الفنون تحصيل كرده ديده و صدمات روحانى زياد تحمل نموده است اكنون در سايه صدارت امين السلطان و ضديت باطنى او با امين الدوله و كارهاى او ميخواهد پر و بالى گشوده مقام خود را مستحكم سازد در اينحال مسلم است همراهى مفتاح الملك و دسته او را در انجمن معارف با خود پرقيمت شمرده از هرگونه مساعدت ظاهرى و باطنى با آنها دريغ نميدارد گرچه مرد خوبى است ولى او هم بشرى است مانند ديگران .
احتشام السلطنه از پيشآمدن اين اوضاع نگران مانده قصد مينمايد صدر اعظم را بانجمن و بمدرسه علميه دعوت نموده از آثار جديد معارف و خدماتى كه در اين مدت شده نمايشى به او داده باشد اما يقين ندارد كه صدر اعظم اين دعوت را بپذيرد .
احتشام السلطنه بتوسط حاج ميرزا محسنخان مشير الدوله صدر اعظم را براى آن بمدرسه حاضر مىكند .
گفتم بتوسط مشير الدوله بلى گرچه از پيش بواسطه اختلاف سبك و سليقه ميان امين السلطان و مشير الدوله صفائى نبوده و لكن كدورت مشير الدوله از امين الدوله و خانواده او او را بامين السلطان نزديك ساخته و در موقع شيخ الوزرائى او جد و جهد نموده امين السلطان را دوباره بمقام صدارت رسانيده است .
اين است كه اكنون از طرف صدر اعظم مورد ملاحظه بسيار است و در حقيقت احتشام السلطنه در مقابل ضديت باطنى صدر اعظم با معارف و دلتنگى نير الملك وزير علوم و مفتاح الملك و قسمتى از انجمن با او تنها تكيهاش بدوستى مشير الدوله وزير خارجه است كه خود معاون اوست .
مشير الدوله هم در نگاهدارى احتشام السلطنه و جلوگيرى از حملههاى دشمنانش كوتاهى نميكند خصوصا كه با اساس معارف هم صميمانه مساعدت دارد .
بالجمله صدر اعظم در عشر اول ماه جمادى الاولى 1316 بانجمن معارف ميآيد انجمن در فضاى مدرسه علميه منعقد است با تمام اعضاى خود و عموم كاركنان جديد معارف از معلمين و اجزاء و غيره .
شاگردان سه مدرسه علميه و شرف و افتتاحيه هم در اطراف آن فضا چند صف كشيدهاند صدر اعظم از ديدن اين مجلس و اين ازدحام حيرت نموده ابهت معارف جديد
حيات يحيى ( فارسى ) — صفحة 217
مساهمون: يحيى دولت آبادى
ص٢١٧