هر كار كه رشته آن بدست يك شخص بوده باشد دوام و استحكام آن بيشتر است از كارى كه صورت نوعى دارد و اختيارش بدست يك جمع سپرده مىشود چنان كه شركتهائى تجارتى تأسيس شد و بواسطه بىاساسى دولت با رسوائى منحل گشت .
بارى مطبوعات دوباره دچار تضييقات شده ولى بايد دانست كه چنان كه سعايتها بر ضد معارف نميتواند بنيان آن را متلاشى سازد و حرف لزوم تعليم و تربيت را از ميان ببرد نامساعدتى با توسعه دائره مطبوعات هم نميتواند دائره آن را به كلى محدود سازد بلكه باقتضاى زمان و از روى حاجت دائره مطبوعات خواه يا ناخواه وسعت ميگيرد مطبعههاى سنگى كمكم از ميان رفته بجاى آنها مطابع سربى برقرار ميگردد و روز بروز بر وسعت و نزاكت آن افزوده مىشود لكن وقتى ميتوان بترقى و تعالى مطبوعات اميدوار بود كه بواسطه وفور خوانندگان ارباب قلم از آثار قلمى خود و مباشرين طبع و نشر آنها از تجارت خويش سودمند گردند .
و بواسطه نبودن قانون و رعايت نشدن حقوق مصنفين و مؤلفين ارباب قلم دلسرد نگشته در نگارش و گزارش آنچه مىتوانند كوتاهى ننمايند .
اينجا لازم است باجمالى از اوضاع وزارت انطباعات اشاره نمايم .
در سلطنت ناصر الدين شاه محمد حسنخان اعتماد السلطنه وزير انطباعات مىشود اين شخص با استعداد ذاتى خود دائره انطباعات را وسعت داده دار الترجمه و دار التأليف دولتى تأسيس نموده جمعى از دانشمندان و از آشنايان بزبانهاى خارجه را به كار واداشته ترجمه و تأليف ميكنند و خود نيز تصرفاتى نموده تعليماتى ميدهد در نتيجه اين اقدامات كتبى در فنون مختلف طبع و نشر ميگردد و آثارى از او و از عهد وزارتش باقى ميماند .
بعد از اعتماد السلطنه وزارت انطباعات باشخاصى رسيده كه عنوان احترام و وسيله معاش براى آنها ميگردد .
بالاخره كار وزير انطباعات منحصر مىشود به حق انحصار دادن در طبع كتب و طبع روزنامه دولتى و جلوگيرى از آزادى قلم در جرايد معدودى كه نشر مىشود .
اوائل سلطنت جديد وزارت انطباعات با محمد باقر خان اعتماد السلطنه است اقدامات امين الدوله در كار معارف و مطبوعات و تأسيس انجمن معارف شركت طبع كتب و هيجان
حيات يحيى ( فارسى ) — صفحة 204
مساهمون: يحيى دولت آبادى
ص٢٠٤