در مقابل اين خشنودى اولياى اطفال و نظم و ترتيبى كه در كار تحصيل اولادشان حاصل مىشود يك جمع ناراضى ديده ميشوند كه روزبروز بر عدد آنها افزوده و دشمنى ايشان نسبت باساس معارف جديد و كاركنان آن بر زيادت ميگردد بلى در شهر دار الخلافه شايد بيش از هزار كس در كسوت طلاب دينى ميباشند كه اغلب از شهرهاى ديگر و از دهات اطراف براى كسب معيشت بتهران آمده در مدارس قديم مسكن شبانه دارند و روزها در خانهاى اعيان و اشراف بمعلمى كودكان ميپردازند و يا آنكه شبوروز در خانهاى مزبور زندگانى ميكنند .
اين مردم در اينخانها رفتهرفته جزو خانواده شده روابط زياد و علاقمنديهاى مخصوص با بزرگ و كوچك يافته هرچه را موجب قطع آن روابط و برهم زدن ممر معاش آنها باشد دشمن ميدارند .
در اين صورت مدرسه علميه و انجمن معارف در مقابل خود يك فوج دشمن بيخانمان شده و از علاقهها كوتهدست گشته ميبيند كه بزرگتر اسلحه دست آنها تير تهمت و افترا بمعارف جديد و كاركنان آنست .
البته روحانىنمايان خودخواه كه طلاب و معلمين مزبور بحوزههاى رياستمدارى آنها نيز خدمت مينمايند از شركت نمودن با اتباع خويش در ضديت با معارف تازه دريغ نميدارند .
چيزى كه اين اساس نورس را از شر حملهكنندگان مزبور نگاهدارى مىكند اولا قوت علم و دانش و مساعدت اقتضاى زمان است ثانيا حسن موافقت شخص شاه است و جديت فوق العاده شخص اول دولت در پيشرفت اين اساس .
بالجمله مدرسه علميه قواى معارفخواهان را در خود تمركز داده بهترين اشخاص را از معلمين و اعضاء هردو قسمت خويش جلب مينمايد چنان كه مدير محترم آن عليخان ناظم العلوم داراى ديپلم از مدرسه پليتكنيك پاريس و لايقترين اشخاص است در ميان همگنان خود محمد كاظمخان رشتى ناظم قسمت علمى و محمد صفى خان ناظم قسمت ابتدائى مدرسه از اشخاص لايق شمرده ميشوند و براى تدريس فارسى و عربى نيز معلم از بهترين اشخاص انتخاب ميگردد شيخ محمد رفيع نطنزى كه در تدريس
حيات يحيى ( فارسى ) — صفحة 195
مساهمون: يحيى دولت آبادى
ص١٩٥