وطنخواهانه ملت ازتيه خطرناك سياستبازى رخت بيرون كشيده در وادى امن معارف پرورى فرود ميآيد .
امين الدوله مظفر الدينشاه را خاطرنشان مينمايد كه تنها نگاهدارنده او از حمله افكار تجددخواهان سرگرم نمودن آنهاست بتوسعه معارف و يگانه تحصيل نام نيك كه شاه از روى سلامت نفسى كه دارد به آن بيعلاقه نيست راه گشودن در معارف است به روى ملت .
امين الدوله بشاه ميفهماند پدرش هدف تير بلا نگرديد مگر بواسطه ضديت نمودن با افكار تازه و جلوگيرى كردن از آزادى كلك و بيان و نطق و بيان نويسندگان و گويندگان .
بالجمله روزى چند از مصاحبت امين الدوله با شاه نميگذرد كه خاطر شاه متوجه توسعه معارف و آزادى مطبوعات و برداشتن سد ممانعت از پيش پاى افكار تازه ميگردد بحديكه هيچكس به هيچ وسيله نميتواند خاطر او را از اين عقيدت منصرف نمايد .
خصوصا كه ميبيند پىدرپى و از هر طرف در اين كار ستوده مىشود و از اين روى اخلاصمندى ملتخواهان و وطنپرستان بوى متوجه ميگردد توجه پادشاه اهتمام فوق العاده وزير اعظم در تأسيس مدارس جديد نه تنها افكار تجددخواهان را در دايره معارف تمركز ميدهد بلكه بعضى از كهنهپرستان هم براى آنكه بشاه و وزير تقرب جسته باشند رنگ معارفپرورى به خود داده خاطرات اين خيال مقدس وزير اعظم بال و پر گشوده خودنمائى مينمايند .
امين الدوله براى پيشرفت مقصد عالى خود همه را ميخواند همه را تشويق مينمايد و معارفخواهان حقيقى را بيشتر و بهتر دعوت مينمايد .
امين الدوله درصدد است يك مدرسه ابتدائى بسبك تازه تأسيس نموده آن را سرمشق براى ديگران قرار داده باشد آن مدرسه رشديه خواهد بود كه قسمتى از مصارفش به عهده محصلين و قسمتى را از كيسه همت خود بپردازد .
امين الدوله ميداند در كار توسعه معارف عموم ملت بايد شركت نمايند و اين بارى نيست كه سنگينيش تنها بدوش دولت گذارده شود اين است كه در راه تشويق نمودن ملت دقيقهئى فروگذار نمينمايد .
حيات يحيى ( فارسى ) — صفحة 183
مساهمون: يحيى دولت آبادى
ص١٨٣