سخن - تاريخ ايران موسوم بآئينهء سكندرى رساله خريد خوزستان ترجمه تلماك انشاء اللّه ما شاء اللّه و غيره را تأليف مينمايد .
كتابنامه سخن در احوال شعراى ايران در عصر هر سلطانى مىباشد اين كتاب ناتمام مانده و همچنين از ترجمه تلماك قسمتى بيش نگارش نيافته .
و اما رساله خريد خوزستان موضوع اين كتاب اين است كه مؤلف آن بفارسيان متمول ايرانى كه در هندوستان اقامت دارند پيشنهاد مينمايد اراضى اهواز را در خوزستان از دولت ايران خريدارى نموده آنجا اقامت نمايند از يك طرف پول گزافى يك مرتبه بدولت ايران براى آباد نمودن ساير قطعات مملكت ميرسد از طرف ديگر سرمايه بزرگى از اشخاص وطندوست بااطلاع بضميمه دولت هنگفت بمملكت خوزستان وارد شده سد اهواز را بسته و بفاصله كمى در كنار شط كارون مملكتى مانند كراچى و بمبئى داراى تمول سرشار و روح ايرانيت ايجاد ميگردد .
بديهى است اين خيال از نقطه نظر سياسى و اقتصادى در عالم وطنپرستى يكى از خيالات عالى شمرده مىشود و شايد روزى بيايد كه اين فكر عالى صورت خارجى به خود بگيرد .
اين رساله بهندوستان رسيده فارسيان وطنپرست پيشنهاد مزبور را پسنديده براى پذيرفتن آن حاضر ميگردند خصوصا كه ميبينند علاوه بر منافع مادى و معنوى كه دارد آبوهواى خوزستان شباهت بآبوهواى هند دارد و بواسطه دريا و شط العرب و رود كارون راه آمدورفت باز و دائره تجارت عمومى دنيا بىمحذور ميتواند آن مملكت را هم در محيط خود گرفته استفاده بزرگ از آنجا بنمايد .
فارسيان در تعقيب اين پيشنهاد با دولت ايران داخل مذاكره ميشوند و ليكن افكار دولتيان وقت باقدام باينگونه مسائل اساسى موافقت ندارد و نتيجه گرفته نميشود
ميرزا آقا خان بكتاب آئينهء سكندرى خود بيش از ديگر تأليفاتش اهميت ميدهد چنان كه بدوستان صميمى طهرانى خود سفارش خواندن آن كتاب را مينويسد .
ميرزا آقا خان كتاب رضوان را كه در كرمان شروع نموده و در اصفهان نيز چنان كه در فصل دهم اشاره شد مينوشته در استانبول تكميل مينمايد .
حيات يحيى ( فارسى ) — صفحة 160
مساهمون: يحيى دولت آبادى
ص١٦٠