مقتول در طهران و در همهجا ديده شده بود از ميان رفته زيانى بر دولت وارد گشته سودى هم به كسى نرسيده است سفراى فوق العاده كه براى تهنيت جشن بطهران رسيده يا در راه ميباشند مأموريت آنها تبديل بتهنيت گفتن از تاجگذارى مظفر الدين شاه ميگردد .
در ايران در موقع تبديل سلطنت غالبا انقلاب و اغتشاش روى ميداده اشخاص صاحب نفوذ و ستمگرانى كه منتظر فرصت بودهاند از تجاوز نمودن بزيردستان خود در اين گونه مواقع دريغ ندارند .
اما در حادثه قتل ناصر الدين شاه بجاى هرگونه اغتشاش مترقب الوقوع امنيت و آسايش حكمفرما ميگردد به دو سبب :
اول آنكه قتل ناصر الدين شاه پادشاهى كه چهل و نه سال با كمال قدرت سلطنت نموده عموم بزرگان و گردنكشان مملكت را دچار وحشت و اضطراب ساخته بطورى كه جرأت نميكنند دست از پا خطا نمايند .
دوم آنكه صدر اعظم در مدت چهل و چند روز تمام استعداد و قابليت خود را براى نگاهدارى مملكت بروز داده بحقيقت مملكتدارى مينمايد .
صدر اعظم در مدت يك ماه و نيم چنان باقدرت و مواظبت حكومت نموده كه ميتوان گفت در تمام مدت سلطنت قاجار نه ايران چنين حكومتى به خود ديده و نه تهران چنين مركزيتى داشته است شاهزادگان و رجال بزرگ دولت مخصوصا كسانى كه ميان آنها و صدر اعظم صفائى نيست در اين مدت كاملا خانهنشين شده از مداخله در امور خوددارى مينمايند .
و اما قاتل شاه چنان كه از سابق اشاره شد ناصر الدين شاه همهوقت در موضوع مقصرين سياسى اين سياست را به كار ميبرده كه نسبت بابيگرى و فساد عقيده به آنها بدهد در اين وقت هم همان سياست به كار رفته در طهران و همهجاى مملكت شهرت ميدهند كشنده شاه بابى و ارتكاب اين عمل از روى فساد عقيده بوده است .
اين سياست نظر بسابقهئى كه دارد و در اول سلطنت ناصر الدينشاه از طايفه بابى سوء قصدى به او شده زود در ذهن مردم دورونزديك جاى گرفته تنها معدودى از واقفين سياست ميدانند كشنده شاه بابى نيست و اقدام به اين عمل از روى فساد عقيده نميباشد .
حيات يحيى ( فارسى ) — صفحة 152
مساهمون: يحيى دولت آبادى
ص١٥٢