مقتول و سردار هم زخمدار شده او را مىگيرند « 1 » . قدرى اسير نموده ، تمام اردوى سردار ارشد را متصرف ، و طرف مازندران مىروند . سردار ارشد را با اسيران [ به ] تهران مىفرستند . به تهران نرسيده ، فوت مىشود ؛ جنازهاش را مىآورند تهران « 2 » .
اتباع محمد على شاه [ كه ] از طرف سمنان مىآمدند ، آنها را شكست داده ، قشون دولتى تا سبزوار مىآيند راه را امن مىكنند . محمد على ميرزا هم شكست خورده ، با جمعى قليل طرف بندر جز مىآيد « 3 » .
سالار الدوله كه [ به ] سه منزلى تهران رسيده بود . [ از طرف دولت ] يپرم خان ارمنى را رئيس قشون نموده با چهار هزار [ نفر ] به جنگ سالار الدوله فرستادند .
در دعواى اول ، باز شكست به سالار الدوله افتاده ، چند نفر از صاحبمنصب و سردار مقتول ، باقى فرار مىنمايند « 4 » [ قواى دولتى ] اينها را تعاقب نموده ، تا كردستان مىرسانند . طرف همدان يك امنيت پيدا مىكند .
چون مفصل است نوشتن را وقت نيست ، و نبودن حواس هم مانع از تفصيلنگارى است ، [ به اختصار مىنويسم . ] همهى اين دعواها در ماه رمضان اتفاق افتاده بود . بعد از شكست خوردن ، محمد على ميرزا به بندر جز مىرسد .
باز تركمانها را جمع نموده ، و اردوى دولت كه بهقدر دويست نفر آنجا بودند و سردار محيى معز السلطان رئيس [ ايشان ] بود ، تركمانها شب به اينها هجوم مىآورند . در اينها تاب مقاومت نمىماند ، بعضى فرار و بسيارى مقتول [ مىشوند . ] تركمان بازار [ و ] كاروانسراى بندر جز را غارت مىنمايند . چقدر
هامش
( 1 ) . سهشنبه 13 رمضان 1329 ، قواى دولتى و لشگريان ارشد الدوله در حوالى امامزاده جعفر ، هشت فرسنگى تهران ، به جدال پرداخته پيروزى نصيب دولتيان مىگردد . ر ك : كسروى ، احمد ، تاريخ هيجده سالهى آذربايجان ، ص 183 .
( 2 ) . ارشد الدوله را پس از دستگيرى ، در اردوى دولتى تيرباران نمودند . ر ك : همان كتاب ، ص 185 .
( 3 ) . محمد على ميرزا و شعاع السلطنه كه در سوادكوه بودند ، به رغم كشته شدن رشيد السلطان و ارشد الدوله ، باز ايستادگى مىنمودند . سرانجام ، در 17 رمضان 1329 ، پس از يك رشته پيكار ، كسان محمد على ميرزا شكست خورده رو به گريز نهادند . محمد على ميرزا و شعاع السلطنه در كشتى نشسته ، رو به گمشتپه نهادند . سراسر مازندران به دست دولت افتاد . ر ك : همان كتاب ، ص 186 .
( 4 ) . سوم شوال 1329 . ر ك : همان كتاب ، صص 194 - 192 . نگارنده در همين صفحات متن تلگرافهاى سردار محتشم ، سردار بهادر ، يفرم خان ، سردار ظفر ، و سردار جنگ را از صحنهى نبرد به تهران ، درج كرده است . )