اين بختيارى كه در باسمنج بوده ، جنازهى او را برداشته روانه مىشوند .
عين الدوله هرقدر خواسته بود مانع بشود ، نتوانست ، رفتند به اصفهان . اين ايل بختيارى از اول خيلى جانفشانى نمودهاند . در هر دعوا از اينها بوده ، و بسيارى در عرض اين دو سال در دعواها كشته شدهاند . حاليه ، [ از ] قشون ايران غير از بختيارى قشون ديگر نمانده است .
در استرآباد و مازندران از طرف سپهدار آدم رفته ، آنجا هم مشروطه شدند .
شهرهايى كه در آن ايام مشروطه شد زياد شد ، كه ديدند اهل تبريز هشت ماه است كه دعوا مىكنند ، از علماى نجف حكم به معاونت نمودن آنها صادر مىشود ، از هرطرف صدايى بلند شد كه بايد مجلس باز شود وكلا در جاى خود باشند .
قونسولها ديدند كه عين الدوله گندم نداد ، خبر دادند از جلفا آرد بفرستند « 1 » .
آخرين دعوا كه شد ، اواخر شهر ربيع الاول بود « 2 » . مشاق آمريكايى « 3 » با مجاهدين كه مشق داده بود ، از صبح رفته بود به طرف شامغازان . از پشت سر او مجاهدين ، و از طرف ديگر ستار خان [ رفته بودند . ] آن روز ، اطراف پل آجى تا سرحد محلهى اهراب دعوا شد . آمريكايى در پيش بود . چون در بعضى جا نابلد بود ، داخل باغ شده ديوارى شكافته . زير ديوار ، جهت قوت باغ خاكستر و غيره
هامش
اصفهان شديم . » ر ك : اميرخيزى ، اسماعيل ، همان كتاب ، ص 324 .
( 1 ) . در 20 ربيع الاول 1327 ، برابر 11 آوريل 1909 ميلادى ، در جنرال قونسولگرى انگليس در تبريز « اجلاسى منعقد گرديد كه قونسولهاى فرانسه و عثمانى و روس و امريك در آن حضور داشتند . آراء بر اين قرار گرفت كه نظر به ترتيبات حاضره ، از سفارتهاى متبوعه خودمان خواهش بنمائيم كه 171 خروار آرد براى ما بفرستند . هفت خروار براى مصرف اتباع انگليس در شهر ، و بقيه براى اتباع خارجه و خانوادهشان . » ر ك : كتاب آبى ، ضميمهى جلد اول ، نمرهى 4 ، تهران ، 1331 ، ص 275 ( تلگراف سر جرجبار كلى به سر ادواردگرى ، واصله در 12 آوريل 1909 ) . و نيز در همين كتاب : ( ص 350 ) در تلگراف سر نيكلسن به ادوارد گرى ، واصله در 19 آوريل آمده است : « دولت روس صلاحيت اين مسئله را تحت نظر آوردهاند كه شاه را تهديد نمايند كه اگر مقدار معينى آذوقه داخل شهر نشود ، خود آنها در دخول آذوقه اقدام خواهند نمود ، و اگر لازم بشود براى اجراى اين امر متوسل به قواى قهريه خواهند شد . مسيو اسولسكى اظهار مىدارد به واسطهى تجهيز يك قشونى از جلفا اين تصميم را مىتوان اعمال نمود . »
( 2 ) . دوشنبه 28 ربيع الاول 1327 . ر ك : كسروى ، احمد ، همان كتاب ، صص 900 - 893 .
( 3 ) . مقصود : « هاوارد باسكرويل » معلم مدرسهى مموريال تبريز است .