از ما نمودهاند ، حكم فرمايى او را به ما رد نمائيد ؛ و علما [ يى ] كه [ در ] اسلاميه هستند ، آنها را متفرق نموده ؛ شجاع نظام و رحيم خان را گرفته ، به ملت بدهى [ كه ] به آنها مجازات قانونى داده باشند . هرگاه به اين شرطها مىآيى ، وارد شهر شده حاكم هستى . » گفته بود : « شما از مجلس [ و ] انجمن چيزى نگوئيد . [ من ] بايد اينها را به تهران [ راپورت ] بدهم . » « 1 »
آنها كه رفته بودند ، برگشتند ؛ خبر به ملت دادند كه عين الدوله اينجور مىگويد . ملت همآواز شده ، گفتند : « تا جان در بدن داريم ، ما از مشروطه دست نمىكشيم . كعبهى آمال ايرانيان را به توپ بستند ، چقدر خانمانها خراب نمودند . » بعد ، فردا يك كاغذ از انجمن به عين الدوله فرستادند كه جواب آن مطالب را داده باشد « 2 » كاغذ را انداخته بود كه « در كاغذ امضاء باشد ، جواب مىدهم ؛ انجمن نمىشناسم . » دو دفعه كاغذ نوشتند و آدم رفت . در همهى سئوال و جواب [ ها ] ، آقا ميرزا تقى مىرفت . سپهدار اعظم هم آمده بود ، در نزد عين الدوله بود ؛ با آقا ميرزا تقى خلوت نموده بعضى مكالمات [ كرده بود ] كه « من هم با شما هستم ؛ لكن ، نوكر دولت هستم « 3 » هرچه امر مىرسد بايد اجرا نمايم . » بعد ، آمده بودند .
عين الدوله از اطراف سوار [ و ] سرباز جمع مىكرد . ديگر كسى جسارت نداشت از تبريز به خارج برود ، يا از خارج بيايد . در بندرها تفنگچىها بودند .
لكن ، تردد آن طرف مختصر بود . همه منتظر بودند [ كه ] عين الدوله چه حكم خواهد نمود .
ما بعضى روزها صبح رفته ، از كاروانسرا توتون آورده مىفروختيم در خانه ، و بعضى مال هم مىآورديم ، جهت خرجى خانه و غيره . اسباب [ و ] مخلفات
هامش
( 1 ) . جهت اطلاع بيشتر رجوع كنيد به : ويجوجه ، حاجى محمد باقر ، همان كتاب ، ص 98 ( 19 رجب ) ؛ ص 99 ( 21 رجب ) ؛ ص 104 ( 24 رجب ) ؛ ص 105 ( 25 رجب ) ؛ ص 106 ( 26 رجب ) و نيز : جريدهى انجمن تبريز ، سال سوم ( 1327 - 1326 ) ؛ ش 1 ، 28 رجب 1326 ؛ ش 2 ، غرهى شعبان 1326 .
( 2 ) . متن لايحهى انجمن تبريز خطاب به عين الدوله ، كه نسخى از آن نيز به هريك از ژنرال كنسولها و نمايندگان رسمى دول خارجه مقيمين تبريز ارسال شد ، در نمرهى دوم از سال سوم جريدهى انجمن تبريز ، مورخ غرهى شعبان سنهى 1326 ، مندرج گشته است . ويجويه تاريخ ارسال لايحهى مزبور را 25 رجب 1326 ذكر مىكند . ر ك : ويجويه ، همان كتاب ، ص 105 . تعليقهى عين الدوله در پاسخ اين لايحه نيز ، در همان تاريخ تحرير گشته است .
( 3 ) . در اصل : نوكر دولت هستم ، بايد هرچه . . .