ملمع فرمود ، و صداى خطبهء
« إِنِّي جاعِلٌ فِي الْأَرْضِ خَلِيفَةً »
« 1 » در گنبد دوّار انداخت ، و نقد دولت آدمى را به رقم
« وَ لَقَدْ كَرَّمْنا بَنِي آدَمَ »
« 2 » محلّى ساخت . علم قديمش بر دايرهء جزء و كل محيط است ، و لطف عميمش بر دامن خار و گل بسيط . مهندس حكمت در ربع مسكون رقم تغيير او كشد ، و نقّاش طبيعت بر فرش بوقلمون قلم تصوير او راند . قدرتش در هر باب قوتى است بىواسطهء آلت ، و حكمتش در هر فصل صنعتى است بىشايبهء دلالت .
اى بىهمه از كمال بىنيازى ، و اى با همه از كمال و غايت بندهنوازى ، در هر ملكى ملكى را به مسند سلطنت نشاند كه به تيغ سياست و عدالت مملكت را رونق و انجام دهد ، و در خدمت او دبيرى خردهدان به منصب وزارت رساند كه به قلم كفايت مهمات ديوان را در سلك انتظام آرد ، و ثبات جهان ارض به يمن سياست امير و حسن فراست وزير بىنظير است ، و ضابطهء سلاطين ظلم زدا به رابطهء وزراى نيكوكار راست كردار است كه به فكر صايب به امعان نظر جراحت ستم رسيدگان را و الم ديدگان را كه از دهر آفت ديده و در جهان ستم كشيده به مراهم مراحم [ 592 ] مرهم بهبودى نهند . اگر نه امير بودى اين جهان ثبوت و قوام نداشتى ، و اگر نه وزير با تدبير بودى كجا انجام و نظام گرفتى . امير و وزير توأماند و خوبى امير از وزير بىنظير و نظام و قرار جهان از تدبير دبير پير .
اگر افلاطون ، اسكندر را رهنمون نشدى سلطنت ربع مسكون نصيب او نشدى ، و اگر ابوذر جمهر عقل كلّ كسرى نگشتى كسرى در كار او بودى ، [ معزّ الدين ] « 3 » احمد اگر سامان آل سامان ندادى مهماتشان سرى و سامانى نيافتى ، و نظام الملك اگر دولت سلجوقى را انتظام ندادى كارشان نظام نيافتى ، و آل برمك اگر سرير وزارت به جود و كرم خود زيب و زينت ندادى از خلفا كه گفتى و چه شنفتى . الهى رحمت حق نثار جان پاكشان باد . به حق حيدر كرّار .
هامش
( 1 ) . سورهء بقره ( 2 ) ، آيهء 28 .
( 2 ) . سورهء الاسراى ( 17 ) ، آيهء 72 .
( 3 ) . متن : معزّ دين .